Aile konutu şerhi ve mal ayrılığı ile ev korunur mu?

Merhaba, anlattığınız risk senaryosunda “aile konutu şerhi” önemli bir kalkan olsa da her borcu otomatik olarak durduran bir mekanizma değildir. Bu yüzden tapu, mal rejimi ve mahkeme tedbirlerini birlikte düşünmek gerekir.

1) Aile konutu şerhi ne sağlar, ne sağlamaz?

Türk Medeni Kanunu m.194’e göre, eşlerden biri diğer eşin açık rızası olmadan aile konutunu devredemez, kira sözleşmesini feshedemez veya konut üzerindeki hakları sınırlayamaz (ör. ipotek). Şerh, üçüncü kişilere karşı durumu görünür kılar ve uygulamada bankalar/alıcılara karşı korumayı güçlendirir; ayrıca Yargıtay, şerh olmasa bile aile konutu niteliği varsa rıza arandığına dair kararlar vermektedir.

Ancak aile konutu şerhi, haciz konulmasını ve cebrî icra satışı süreçlerini tek başına engellemez. Yani babanızın kişisel borçları nedeniyle ev üzerine haciz gelebilir; şerh “satılamaz” sonucunu kendiliğinden doğurmaz.

Şerhi tapuya işletme için Tapu ve Kadastro uygulamasında genellikle yerleşim yeri belgesi ve nüfus kayıt örneği gibi belgeler istenir.

2) “Mal ayrılığı” yapılmalı mı? (arsa ve gelecekteki kazanımlar)

Evlilik devam ederken noterde mal rejimi sözleşmesi yaparak mal ayrılığına geçilebilir; adi yazılı anlaşma geçersiz olur. Bu değişiklik kural olarak ileriye etkili olur; geçmiş birikimleri otomatik olarak “korumaya almaz”.

Arsa zaten annenizin ortağı olduğu bir taşınmaz ise, tapuda pay oranı annenizdeyse babanızın alacaklıları annenizin payına doğrudan gidemez; ancak babanızın bir payı varsa o pay haczedilebilir. Mal ayrılığına geçmek, özellikle bundan sonra edinilecek malların ve gelirlerin ayrıştırılmasını kolaylaştırır; fakat babanın mevcut/gelecekteki kişisel borçlarının aile konutuna haciz riskini tek başına sıfırlamaz.

3) Babanın kredi çekmesini / bütçeyi riske atmasını “tedbirle” sınırlamak mümkün mü?

TMK m.199 uyarınca, ailenin ekonomik varlığının korunması için hâkim, belirleyeceği malvarlığı değerleri hakkında tasarrufların annenizin rızasına bağlanmasına karar verebilir (tasarruf yetkisinin sınırlandırılması). Bu karar, somut varlıklar üzerinden (ör. belirli taşınmaz, araç, belirli banka hesapları) kurgulanır ve ispat (risk, savurganlık, kayıtlar vb.) önemlidir.

“Babanın hiçbir bankadan kredi kullanamaması” gibi çok genel bir yasak pratikte zorlanabilir; ama belirli malvarlığına el atmayı ve aile konutunu teminat göstermeyi engellemeye dönük kararlar daha uygulanabilirdir.

4) Ev hacizde risk altına girerse ne yapılır?

Ev hakkında haciz/satış gündeme gelirse ayrıca meskeniyet (haline münasip ev) şikâyeti değerlendirilebilir (İİK m.82/12). Bu yol, şartları varsa satışın önlenmesi veya belli bir dengeleme yapılması bakımından önemlidir; süre ve usul kaçırılmamalıdır.

Pratik yol haritası (hızlı ve uygulanabilir)

• Tapuda aile konutu şerhini hemen işletin.

• Aynı anda Aile Mahkemesinde TMK 199 kapsamında tasarruf yetkisinin sınırlandırılması talebiyle dosya hazırlayın; arama kayıtları ve ödeme/kredi riskini gösteren belgeleri delil yapın.

• Noterde mal rejimi sözleşmesi ile mal ayrılığına geçişi değerlendirin (özellikle bundan sonraki edinimler için).

• Ev/arsa üzerinde babanızın mevcut borçları ve olası kefaletleri varsa, icra risk analizi yapılıp gerekirse “meskeniyet” dahil icra itirazları planlanır.

• Konut tapuda kimin adına (babanız/anneniz/ikisi birlikte) kayıtlı ve üzerinde mevcut ipotek/haciz var mı?

• Babanızın şu an aktif kredi/kefalet/icra takibi bulunuyor mu (en azından “var/yok”)?