İşçi ve İşveren Arasındaki Anlaşmazlık ve İkale Anlaşması Hakları

Merhaba,

Yaşadığınız işyeri uyuşmazlığı ve hukuki haklarınız hakkında özellikle güncel mevzuat ve Yargıtay içtihatları ışığında detaylı bilgi paylaşmak istiyorum. Son gelişmeler ile 2025 yılında işçi-işveren performans tartışmalarında dikkat edilmesi gerekenleri aşağıda bulabilirsiniz.

1. Performans Yetersizliği Gerekçesiyle Tazminatsız İşten Çıkarılma Mümkün mü?

Performans yetersizliğinden dolayı işten çıkarma, doğrudan "haklı nedenle" yapılan yani tazminatsız bir çıkış değildir. Bu tür fesihler "geçerli neden" kapsamında değerlendirilir ve işçinin kıdem, ihbar tazminatı ile (şartlar uygunsa) işsizlik maaşı hakkı korunur.

Performans düşüklüğü ile iş aktinizin feshedilebilmesi için özetle:

• İşverenin somut ve ölçülebilir objektif verilere dayanarak performans yetersizliğini ispatlaması gerekir. Sübjektif ve keyfi gerekçelerle yapılan fesihler, mahkemeler tarafından sıklıkla geçersiz sayılmaktadır.
• İşverenin, işçinin görev tanımı ve performans hedeflerini açıkça belirlemesi ve bunlara uyulup uyulmadığını doğru şekilde izlemesi gerekmektedir.
• Performans düşüklüğü tek seferlik/sürekli olmayan bir durum ise fesih için yeterli değildir; süreklilik aranmaktadır.
• İşveren, çalışanı performans konusunda uyararak savunmasını almak, eksiklikleri gidermesi için makul süre tanımak ve gerekirse eğitim vermek zorundadır.
• Bütün bu aşamalardan sonra halen objektif olarak ispatlayabiliyorsa ancak geçerli nedenle feshedebilir.

Yani; size hiç diyalog kurulmadan, herhangi bir performans değerlendirme süreci ve yazılı savunmanız alınmadan yapılan bir fesih tazminatsız olamaz, mahkeme nezdinde çoğunlukla geçersiz olur. Performans iddiası ile işten çıkarılırsanız;

• Kıdem ve ihbar tazminatınızı,
• Kullanılmamış yıllık ücretli izin ve diğer doğmuş haklarınızı,
• Haksız/baskıcı işlem varsa manevi tazminat ve işe iade talebini içeren dava yolunu kullanabilirsiniz.

2. İkale (Karşılıklı Anlaşmalı Fesih) Dışında Belge İmzalamama, İstifa Etmeme ve Haklarınız

İkale sözleşmesi, işçi ve işverenin karşılıklı olarak iş ilişkisinin sona erdirilmesinde anlaştığı durumdur ve şartlarını taraflar özgürce belirler. Bu sözleşmeyi imzalamadan önce dikkat etmeniz gerekenler:

• Kesinlikle istifa etmeyin; istifa eden işçi kural olarak tazminat haklarını kaybeder.
• İkale teklifinde, çalıştığınız süreye göre kıdem ve varsa fazla mesai, yıllık izin, ek menfaatlerinizin tamamının ödenmesini talep edebilirsiniz.
• İşverenler genellikle “ek” bir tazminat teklif ederek sizi istifadan ve olası davalardan vazgeçirmek isterler. Kabul edeceğiniz tazminat miktarı pazarlığa tabidir ve kanunen bir üst sınır yoktur. Ancak birçok işyerinde “ek olarak 3-6 maaş tutarında” bir tazminat teklifi makul sayılır (kişisel uzlaşma gücünüz, şirketin büyüklüğü ve hukuki riski arttıkça bu rakam artabilir).
• Tüm haklarınızın (kıdem, ihbar, yıllık izin gibi) net şekilde ikale metnine yazıldığından ve elinize geçmeden imza atmayınız.
• İkale anlaşmasını imzalarken mümkünse “ücretlerim ile tüm sair hak ve alacaklarım tam ve nakden ödenmiştir” ibaresini imza sırasında şerh olarak ekletmek faydalı olabilir.
• İkale imzalamak zorunda değilsiniz. Zorla imzalatılır veya baskı yapılırsa, bu anlaşma dahi geçersiz sayılabilir.

Pratik Tavsiyeler

• Hakkınızda işverenin yazılı/sözlü uyarısı, eksikliğinizi belirten objektif/kayıtlı bir performans değerlendirmesi olmadan iş akdiniz feshedilirse; işe iade veya ödenmeyen haklar için arabulucuya müracaat edebilirsiniz.
• İkale sözleşmesi dışında belgeye imza atmayacağınızı belirtmeye devam etmeniz doğru bir yoldur.
• İşyerinde daha önce mobbing ile istifaya zorlanan bir çalışanın örneği varsa, bu şirket uygulamasına karşı ayrıca bir mobbing davası açma hakkınız da olabilir.

Sorularınızı ve ispat için belgelendirmenizi (yazışmalar, sizle ilgili performans dokümanları, tanık beyanları) sıkı tutmanızı öneririm. Konunun ayrıntıları işyerinin kişi sayısı, çalışma süreniz ve aldığınız zamlara göre de değişebilir.

Daha fazla detay gerekirse ayrıca yardımcı olmaktan memnuniyet duyarım.

İyi çalışmalar dilerim.