Aile Yükümlülüğünü İhlal Durumunda Hukuki Yaptırım Nedir?

Merhaba,

Sorunuz aile üyelerinin, özellikle ekonomik durumu iyi olan aile bireyleri ve kardeşlerin, çalışmayan ve ihtiyaç sahibi kız kardeşe karşı hukuken yükümlülükleri olup olmadığı ve bu yükümlülüğün yerine getirilmemesinin (örneğin nafaka verilmemesi veya desteğin sağlanmaması) hukuki yaptırımının neler olduğu ile ilgilidir. Ayrıca yardım veya yoksulluk nafakasına hükmedilip hükmedilemeyeceğini de sormaktasınız.

Aile Yükümlülüğünün Kapsamı ve Yasal Dayanağı

Türkiye'de aile bireylerinin birbirine karşı yardım yükümlülüğü hem Türk Medeni Kanunu'nda hem de Türk Ceza Kanunu'nda düzenlenmiştir:

• Türk Medeni Kanunu (TMK) m.364 gereğince; herkes, yoksulluğa düşecek derecede muhtaç olan üstsoy, altsoy ve kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür. Yani ekonomik durumu iyi olan kardeşler, yoksul ve çalışamayan diğer kardeşe (ör. kız kardeş) nafaka vermek zorundadır.
• Türk Ceza Kanunu (TCK) m.233 bakım, eğitim veya destek yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişiler için ayrıca ceza hükmü getirmiştir. Bu maddeye göre, yükümlülüğü kasten yerine getirmeyen aile üyeleri 1 yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılabilir.

Kimlere Karşı Yardım Yükümlülüğü Vardır?

• Anne, baba, çocuklar, kardeşler, büyükanne-dede gibi üstsoy ve altsoy arasında ekonomik yönden yetersiz, çalışamayacak durumda ve muhtaç kalan kişilere karşı yükümlülük vardır.
• Kardeşler arasında da (özellikle kardeşlerin gelir durumu elverişli ise) nafaka yükümlülüğü doğabilir.

Yaptırım: Yardım Yükümlülüğünün İhlali

1. Hukuki Sorumluluk

   • Yoksul durumda olan kişi, direkt sulh hukuk mahkemesine başvurarak "yardım nafakası" talep edebilir.
   • Mahkeme, yardım isteyenin gerçekten muhtaç olduğunu ve karşı tarafın ödeme gücü bulunduğunu tespit ederse, uygun bir miktar yardım nafakasına hükmeder.

2. Cezai Sorumluluk

   • Bu yükümlülük kasten ihlal edilirse, mağdurun şikayetiyle TCK m.233 kapsamında ceza davası da açılabilir.
   • Ceza davasında; ekonomik durumu yerinde olup da çalışmayan ve muhtaç aile üyesine bakmayan ya da destek olmayan kişiye asliye ceza mahkemesinde 1 yıla kadar hapis cezası verilebilir.

Yargıtay'ın Değerlendirmesi ve Uygulama

• Mahkemeler, hem nafaka hem de ceza davasında;
  • Muhtaçlık,
  • İhtiyaç sahibinin çalışamayacak durumda olup olmadığı,
  • Talep edilen miktarın aile bireyinin ödeme gücüne uygunluğu,
  • Kardeşlerin mali gücünün durumunu göz önünde bulundurur.
• Yardım nafakası için belirlenen miktar, koşullara göre arttırılabilir ya da azaltılabilir.
• Yükümlülüğün kasten ihlal edilmediğinin ispatı mümkünse cezadan kurtulmak mümkündür.

Sonuç

• Maddi durumu iyi olan aile bireyleri ve özellikle kardeşler, çalışmayan ve yoksul olan kardeşe nafaka ödemekle yükümlüdür.
• Bu yükümlülüğün ihlali hem nafaka davası açılarak hem de şikayet üzerine ceza davası açılarak yaptırıma bağlanabilir.
• Hangi durumda hangi oranda nafaka verilmesi gerektiği, muhtaçlık ve tarafların ekonomik gücüne göre mahkeme tarafından belirlenir.

Daha fazla bilgi için Türk Medeni Kanunu m.364 ve Türk Ceza Kanunu m.233’e bakabilirsiniz.

Saygılarımla.

Kaynak – TCK m.233 incelemesi