Kızımı mirastan men etmenin yolu var mı, saklı pay ne olur?

Merhaba, anlattığınız gerekçelerle “kızımı tamamen mirastan çıkarayım, hiç pay almasın” sonucu çoğu durumda mümkün olmaz; çünkü altsoy (çocuk) saklı paylı mirasçıdır ve saklı pay ancak kanunun saydığı sınırlı “mirasçılıktan çıkarma (ıskat)” sebepleri varsa ortadan kaldırılabilir.

Türk Medeni Kanunu’nda mirasçılıktan çıkarma (TMK m.510) için özetle iki temel sebep vardır: (1) mirasçı, mirasbırakana veya yakınlarına karşı “ağır suç” işlemişse; (2) mirasçı, mirasbırakana veya aileye karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemişse. Bayramda aramama, ilgisizlik, eşin etkisiyle mesafe koyma gibi durumlar manevi olarak ağır olsa da, uygulamada tek başına “önemli ölçüde yükümlülük ihlali” seviyesinde kabul edilmeyebilir; ispat ve değerlendirme somut olaya göre yapılır.

Iskat yapılacaksa mutlaka ölüme bağlı tasarrufla (uygulamada vasiyetname ile) yapılır ve sebep vasiyetnamede açıkça yazılmalıdır; aksi halde kızınız iptal/tenkis süreçleriyle hakkını geri alabilir. Vasiyetname şeklen de doğru düzenlenmelidir (resmî vasiyetname veya el yazılı vasiyetname gibi).

Saklı pay ne olur? Altsoy için saklı pay, yasal miras payının yarısıdır. Yani (örnek) tek mirasçınız sadece 1 kızınız ise, yasal payı terekenin 1/1’i olduğundan saklı payı 1/2 olur; siz ancak kalan 1/2 üzerinde serbestçe tasarruf edebilirsiniz.

Damadınıza dolaylı geçişi azaltmak için pratik seçenekler:

• Kızınızı ıskat şartları yoksa, tasarruf edilebilir kısım üzerinde başka kişilere (ör. torunlara/başka mirasçılara) vasiyet/mirasçı ataması yapın; kızınız saklı payı aşan kısmı tenkis ile geri alabilir.
• Kızınız kabul ederse, mirastan feragat sözleşmesi (noterde resmî şekilde) ile miras hakkından vazgeçebilir; bu, karşı tarafın rızasını gerektirir.

Kızınızın çocuğu (sizin torununuz) var mı? Bir de eşinizin vefat ettiğini anlıyorum; şu an başka çocuğunuz var mı? Bu iki bilgi saklı pay hesabını netleştirir.

Evet toplamda 5 çocuğum var ve biri engelli. Konusu geçen kızımın 3 çocuğu var.

5 çocuğunuz varsa ve sağ kalan eş yoksa, yasal miras paylaşımında her çocuğun payı 1/5 olur. Çocukların (altsoyun) saklı payı yasal payın yarısı olduğundan, her bir çocuğun saklı payı terekenin 1/10’u eder (1/5 × 1/2). Bu şu anlama gelir: “ıskat” şartları oluşmadıkça, bahsettiğiniz kızınız en az 1/10 oranında mirası talep edebilir; siz de geri kalan tasarruf nisabı olan 1/2 üzerinde daha serbest düzenleme yapabilirsiniz.

Anlattığınız “ilgisizlik/aramama, damadın soğukluğu, cenazeye gelmeme” gibi olgular, manevi açıdan ağır olsa da, mirasçılıktan çıkarma (TMK m.510) için aranan sınırlı sebeplere her zaman oturmayabilir. Kanundaki sebepler temel olarak “mirasbırakana (veya yakınlarına) karşı ağır suç” ya da “mirasbırakana veya ailesine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerin önemli ölçüde ihlali”dir. Uygulamada bu ikinci sebep için, “basit dargınlık/mesafe”nin ötesinde, aile bağlarını fiilen koparacak ve ciddi nitelikte bir ihmal/kusur bulunduğunun ortaya konması gerekir.

Iskat yapacaksanız, bunu ölüme bağlı tasarrufla (çoğunlukla vasiyetname) yapmanız ve sebebi vasiyetnamede somutça yazmanız gerekir. Kızınız itiraz ederse, kural olarak ispat yükü çoğu durumda “ıskattan yararlanan” tarafta olur; sebep ispatlanamazsa, ıskat tasarruf nisabı sınırında ayakta kalıp kızınız saklı payını alabilir (yani tamamen dışlanamayabilir).

Damadınıza “dolaylı geçişi” azaltmak için, ıskat şartları zayıfsa genelde daha güvenli yol, tasarruf nisabı içinde malvarlığınızı diğer çocuklarınıza ve/veya torunlarınıza vasiyet etmek ve kızınızın payını saklı pay sınırına fiilen yaklaştıracak bir plan kurmaktır. Engelli çocuğunuzun “engelli” olması tek başına pay oranını değiştirmez; ancak ihtiyaçları için ayrıca planlama (ör. belirli malların ona özgülenmesi, intifa/oturma gibi sınırlı ayni haklar) ayrıca değerlendirilebilir.

• Eşiniz (annenin/babanın sağ kalan eşi) şu an hayatta mı, yoksa vefat etti mi?
• Bahsettiğiniz kızınıza veya damadınıza geçmişte önemli bir bağış/devrettiğiniz mal var mı? (Tenkis hesabında kritik olur.)

Eşim hayatta değil, bu kızım için 2 defa ev dayayıp döşedik eşya anlamında ilk dayayıp sosedihimiz eşyaları saatilar. 6-7 yıl önce aldiklarimizi kullaniyorlar. Birde mal varlığının değer kaybı olmasın diye ve kiymetlensin diye diğer çocuklarım. Mallarinla ilgileniyor mesela arsalarının çit çekilmesi, arsanın üzerine ev yapmaları gibi ve bu kızım tek çivi çakması hiç bir zaman diğer çocuklarım ırgat gibi bu arsalarda tarlalarda çalışıyor değer kazandırıyor