Eşdeğer Parça Tespit Nedir?

Eşdeğer Parça Tespit, kaza ya da hasar onarımında takılan parçanın orijinal parça ile kıyaslandığında ölçü, malzeme ve işlev açısından aynı kriterleri karşılayıp karşılamadığını doğrulama işidir. Amaç, güvenliği ve aracın değerini korurken sigorta hasarı dosyasında doğru parça sınıfının seçilmesini sağlamaktır; belgeli muadil parça ile belgesiz yan sanayi arasındaki fark burada netleşir. Pratikte üretici ve parça kodu, belgelendirme bilgisi, etiket üzerindeki takip numarası, fatura ve montaj sonrası uyum kontrolleri birlikte değerlendirilir; bu kayıtların ekspertiz raporu ile desteklenmesi uyuşmazlığı azaltır. En çok atlanan nokta, parçanın eşdeğer diye yazılmasının tek başına yeterli sanılması ve numarası görünmeyen etiketin baştan fotoğraflanmamasıdır.

Eşdeğer parça tespiti ne anlama gelir, neyi belirler?

Eşdeğer parça ve hasar farkı tespiti ilişkisi

Eşdeğer parça tespiti, onarımda kullanılan parçanın eşdeğer (muadil) parça sayılıp sayılmadığının teknik ve belgesel olarak netleştirilmesidir. Trafik sigortası genel şartlarında eşdeğer parça; orijinal parçaya kütle, boyut, malzeme ve işlevsellik gibi ölçütlerle kıyaslanarak belirlenen kriterlere uygunluğu tespit edilen ve mevzuata göre belgelendirilmesi gereken parça olarak tanımlanır. Ayrıca belgenin varlığı halinde, aksi ispat edilene kadar parçanın eşdeğer kalitede olduğu kabul edilir.

Bu tespit, hasar dosyasında “hangi parça sınıfı üzerinden ödeme yapılacağı” sorusunu doğrudan belirler. Çünkü trafik sigortasında, hasarlı parça onarılamıyorsa öncelik eşdeğer veya yeniden kullanılabilir parça ile değişimdir. Bu seçenekler mümkün değilse orijinal parça gündeme gelir. Eşdeğer parça mümkünken sigortacının bilgisi ve onayı olmadan orijinal parça ile onarım yapılırsa, sigortacının sorumluluğu uygulamada eşdeğer parça bedeli ile sınırlanabilir. Bu noktada “hasar farkı tespiti” dediğimiz konu ortaya çıkar. Servisin fatura ettiği bedel ile sigortacının sorumlu olduğu bedel arasındaki farkın hangi kalemlerden kaynaklandığı netleştirilir.

Hangi durumlarda “eşdeğer sayılır” tartışması çıkar

Tartışma çoğunlukla belgelendirme ve izlenebilirlik zayıf olduğunda başlar. Eşdeğer parça için düzenlenen belgenin, parçaya iliştirilmiş etiketin ve takip numarasının dosyada olmaması tipik bir uyuşmazlık nedenidir. Sigorta eksperinin raporunda bu numaranın yer almaması da sonradan doğrulamayı zorlaştırır.

İkinci başlık teknik uyumdur. Kaporta ve aydınlatma grubu gibi parçalarda oturma boşlukları, bağlantı noktalarının tutmaması, yüzey kalitesi ve boya uyumsuzluğu “eşdeğer” iddiasını tartışmalı hale getirebilir. Sensörlü far, tampon üzeri radar, kamera gibi ekipmanlar olduğunda da uyumluluk ve kalibrasyon ihtiyacı daha fazla gündeme gelir.

Son olarak evrak uyumsuzlukları sık görülür. Servis iş emri, parça kodu ve fatura satırları birbirini tutmuyorsa, “takılan parça gerçekten belgelendirilmiş eşdeğer mi, yoksa farklı bir yan sanayi parça mı?” sorusu dosyanın merkezine oturur.

Eşdeğer, yan sanayi, logosuz orijinal ve çıkma parça farkları

Terimlerin kısa açıklaması

Bu kavramlar günlük dilde birbirine karışır. Ancak sigorta uyuşmazlıklarında parça sınıfını doğru adlandırmak, hem ödeme kapsamını hem de itirazın dayanağını etkiler.

• Eşdeğer (muadil) parça: Orijinal parçaya kütle, boyut, malzeme ve işlevsellik gibi kriterlerle kıyaslanarak uygunluğu belirlenen ve yetkili kuruluşlarca belgelendirilmesi gereken parçadır.
• Yan sanayi parça: Genel olarak üretici marka kanalından gelmeyen “aftermarket” parçaları ifade eder. Kalite seviyesi çok değişken olabilir. Yan sanayi bir parça, belgelendirilmişse “eşdeğer” sayılabilir; belgelendirilmemişse her yan sanayi parça eşdeğer kabul edilmez.
• Logosuz orijinal parça: Mevzuatta teknik bir isim olmaktan çok piyasa terimidir. Genelde araç üreticisinin standartlarına uygun üretilmiş, fakat marka logosu veya marka ambalajı taşımayan parça için kullanılır.
• Çıkma parça: Daha önce kullanılmış, sökme-takma yoluyla elde edilen parçadır. Uygulamada “yeniden kullanılabilir parça” ile aynı şey gibi anlatılsa da, yeniden kullanılabilir parça daha sıkı izlenebilirlik ve kodlama mantığına dayanır.

Logosuz orijinal parça ile eşdeğer parça ayrımı

“Logosuz orijinal” ile “eşdeğer” arasındaki temel fark, parçanın üretim ve belgelendirme mantığıdır. Orijinal parça tanımı; üretimde/montajda kullanılan parçalarla aynı kalitede olan ve üretici ölçütleriyle üretilen parçaları da kapsar.

Eşdeğer parçada ise kritik nokta belgedir. Motorlu araç sigortalarında eşdeğer parçanın, akredite belgelendirme yapısı içinde belgelendirilmesi; parça üzerinde belge bilgisi ve takip numarası içeren etiket bulunması ve bu numaranın eksper raporunda yer alması beklenir.

Pratikte karışıklık şurada çıkar: Servis “logosuz orijinal” dediği bir parçayı faturalandırır, sigorta tarafı ise “eşdeğer belgesi var mı?” diye sorar. Bu yüzden parça kodu (OEM/OE kodu), üretici/tedarikçi bilgisi, etiket ve belgelendirme kaydı dosyada net değilse, parça sınıfı tartışmalı hale gelir.

Trafik sigortası ve kaskoda eşdeğer parça uygulaması

Orijinal parça zorunluluğu var mı?

Trafik sigortasında amaç, üçüncü kişinin aracındaki zararı poliçe ve genel şartlar çerçevesinde gidermektir. Bu sistemde “her durumda orijinal parça takılır” diye bir kural yoktur. Hasarlı parça onarılamıyorsa, önce eşdeğer parça veya yeniden kullanılabilir parça ile değişim değerlendirilir. Bu mümkün değilse orijinal parça ile değişim gündeme gelir.

Bir diğer kritik nokta şudur: Eşdeğer veya yeniden kullanılabilir parça ile değişim mümkünken, sigortacının bilgisi ve onayı olmadan orijinal parça ile onarım yapılırsa, sigortacının sorumluluğu uygulamada çoğu kez eşdeğer veya yeniden kullanılabilir parça bedeli ile sınırlı tartışılır. Ayrıca sigortacının onaya ilişkin tercih süresi ve bildirim yükümlülükleri de dosyanın sonucunu etkileyebilir.

Kaskoda ise tablo daha sözleşmeseldir. Kasko ihtiyari bir sigortadır ve parça türü çoğunlukla poliçedeki özel şartlara göre belirlenir. Kasko genel şartları, hasarın nasıl tazmin edileceğinin ve orijinal parça mı eşdeğer parça mı kullanılacağının poliçede açıkça yazılmasını öngörür. Poliçede bu konuda net bir belirleme yoksa, sigortalının tercihinin esas alınması gündeme gelebilir. Güncel metinlere SEDDK Genel Şartlar sayfası üzerinden ulaşabilirsiniz.

Poliçe ve teminatlarda dikkat edilen noktalar

Eşdeğer parça tartışması yaşamamak için poliçeyi “fiyat” üzerinden değil, onarım ve parça yönetimi üzerinden okuyun. Özellikle şu başlıklar önemlidir:

• Hasar tazmininde “orijinal parça”, “eşdeğer parça”, “çıkma/yeniden kullanılabilir parça” ifadeleri nasıl düzenlenmiş?
• Onarımın yetkili servis mi, anlaşmalı servis mi, serbest servis mi olacağı ve seçim hakkı kimde?
• Parçayı sigorta şirketi mi tedarik edecek, yoksa servis faturası üzerinden ödeme mi yapılacak?
• İkame araç, mini onarım, muafiyet ve amortisman gibi ek hükümler parça kararını dolaylı etkiliyor mu?

Bu maddeler net değilse, hasar anında yazışmaların ve onayın zamanlaması (özellikle tamire başlamadan önce) uyuşmazlığın kaderini belirleyebilir.

Eşdeğer parça tespiti nasıl yapılır, hangi belgelere bakılır?

Eksper raporu, servis iş emri ve fatura uyumu

Eşdeğer parça tespitinde ilk kontrol, dosyadaki üç belgenin birbiriyle “aynı parçayı” anlatıp anlatmadığıdır: eksper raporu, servis iş emri ve fatura. Parça satırında geçen parça adı, adet, sağ-sol bilgisi, parça kodu ve uygulanacak işlem (değişim, onarım, boya gibi) tutarlı olmalıdır. Örneğin raporda “ön tampon değişim” yazarken iş emrinde “tampon onarım” görünmesi, eşdeğer parça tartışmasını doğurur.

Uygulamada en sık hata, faturada genel ifade kullanılmasıdır. “Tampon eşdeğer” gibi muğlak satırlar yerine, parça kodu ve marka/üretici bilgisi olan kalemler ispatı kolaylaştırır. İşçilik kalemleri de önemlidir. Parça değiştiyse sökme-takma, ayar, kalibrasyon gibi işçiliklerin dosyada karşılığı olmalıdır.

Parça etiketi, ambalaj ve seri numarası incelemesi

Eşdeğer parça tespitinde en güçlü kanıt, parçanın üzerindeki etikettir. 2015/2 sayılı Genelge, eşdeğer parça üzerine eşdeğerlik belge bilgisi ve takibe esas sayı içeren etiket eklenmesini; sigorta eksperinin de bu numarayı ekspertiz raporuna işlemesini veya etiketi rapora eklemesini öngörür. Eksper atanmayan dosyalarda ise bu numaranın hasar dosyasında yer alması beklenir. Bu nedenle ambalajı ve etiketleri atmayın; teslim anında net fotoğraf alın ve servis dosyasına ekletin. 2015/2 sayılı Genelge metni, tespitte hangi kayıtların “kritik” sayıldığını açıkça gösterir.

OEM kodu ve araç uyumluluğu kontrolü

OEM (OE) kodu, parçanın araçla uyumunun kontrolünde pratik bir referanstır. Servis iş emri ve faturada geçen kod, aracın şasi bilgisi, model yılı ve donanımıyla uyumlu olmalıdır. Özellikle aydınlatma, tampon, kaput, çamurluk gibi parçalarda aynı kasa içinde bile farklı kodlar bulunabilir. Uyumsuz kod, “parça eşdeğer mi?” tartışmasından önce “parça doğru mu?” sorununu doğurur.

Sertifika ve belgelendirme bilgileri

Eşdeğer parça açısından belirleyici konu, belgenin “varlığı” kadar “geçerliliği”dir. Genelgeye göre belgelendirme kuruluşunun ISO/IEC 17065 standardına göre akredite olması ve parça üzerinde belge bilgisi ile takibe esas numaranın bulunması gerekir. Ayrıca bu bilgilerin elektronik ortamda teyit edilebilmesi için altyapı öngörülür. Dosyada sertifika numarası, etiket bilgisi ve rapora işlenmiş takip numarası birlikte duruyorsa, eşdeğer parça tespiti çok daha az tartışmalı hale gelir.

Eksper raporunda eşdeğer parça ibaresi nasıl okunur?

Raporda geçen kodlar ve parça satırları

Eksper raporunda “eşdeğer parça” ibaresi genelde parça satırının içinde, parçanın türünü gösteren bir alan olarak yer alır. İlk bakmanız gereken yer, her parça kaleminin aynı anda şu bilgileri taşıyıp taşımadığıdır: parça adı (ör. ön tampon kaplaması), sağ-sol bilgisi, adet, parça kodu (varsa OEM/OE kodu), birim fiyat ve parça türü (orijinal, eşdeğer, yeniden kullanılabilir gibi).

Burada kritik nokta, raporda “eşdeğer” yazmasının tek başına ispat sayılmamasıdır. Eşdeğer parça iddiası, parça üzerindeki etiket ve belgelendirme bilgileriyle desteklenmelidir. Bu yüzden raporda parça için bir “etiket/takip numarası” veya benzeri izlenebilirlik bilgisi yer alıyor mu, mutlaka kontrol edin. Bazı raporlarda bu bilgi parça satırına yazılır; bazılarında ekler bölümünde fotoğraf/ek belge olarak bulunur.

Ayrıca raporun “açıklama” kısmında parçanın neden eşdeğer seçildiğine dair kısa bir not (tedarik durumu, muadil uygunluğu gibi) düşülmüş olabilir. Böyle bir not, sonradan yapılacak itirazlarda tartışmayı daraltır.

Değişen parça listesi ile yapılan işçiliği karşılaştırma

Raporun “değişen parça listesi” ile “işçilik” kalemleri birbirini desteklemiyorsa, eşdeğer parça tartışması büyür. Pratik kontrol şudur: Parça değişiyorsa, sökme-takma işçiliği ve gerekiyorsa ayar, adaptasyon, kalibrasyon gibi işçilikler raporda görünmelidir. Parça boyanacaksa boya ve hazırlık işçilikleri de parça ile uyumlu olmalıdır.

Şüphe uyandıran durumlara örnek: Raporda “değişim” yazıp işçilikte yalnızca “onarım” görünmesi; sensörlü tampon/far gibi parçalarda kalibrasyon işçiliğinin hiç yer almaması; raporda eşdeğer görünen parçanın servis faturasında marka/orijinallik iddiasıyla farklı bir kalem olarak geçmesi.

Bu karşılaştırmayı dosyanın en başında yapmanız önemli. Çünkü sonradan “takılan parça başka, rapora yazılan başka” iddiası ortaya çıkarsa, ispat yükü ve teknik inceleme süreci uzayabilir.

Eşdeğer parça uygun değilse teknik olarak hangi belirtiler önemlidir?

Montaj boşlukları, uyumsuzluk ve yüzey kalitesi işaretleri

Eşdeğer parça her zaman “sorunsuz oturur” demek değildir. Uygun olmayan parça çoğu zaman ilk bakışta küçük detaylarla kendini belli eder. En yaygın işaretler şunlardır: kaput, çamurluk, tampon ve far çevresinde simetrik olmayan montaj boşlukları; bağlantı noktalarında zorlama; klips ve braketlerin tam oturmaması; parça üzerinde dalgalanma, çapak, yüzey pütürleri gibi yüzey kalitesi sorunları.

Ayrıca boya öncesi hazırlıkta aşırı macun ihtiyacı, parçanın formunun araca tam uymadığını gösterebilir. Bu da uzun vadede titreşim, trim sesi, su alma ve rüzgar sesi gibi şikayetlere yol açabilir.

Güvenlik kritik parçalarda riskler (fren, direksiyon, airbag)

Fren, direksiyon ve hava yastığı sistemine bağlı parçalar “görsel uyumla” değerlendirilemez. Bu parçalarda küçük bir tolerans farkı bile güvenliği etkileyebilir. Örneğin fren bileşenlerinde ses, titreme, dengesiz frenleme; direksiyon ve yürüyen aksamda boşluk hissi, çekme; airbag bağlantılarında uyarı lambası gibi belirtiler ciddiye alınmalıdır.

Bu tür şikayetlerde “eşdeğer parça takıldı, normaldir” yaklaşımı doğru değildir. Arıza tespiti, ölçüm ve gerektiğinde parça doğrulaması yapılmalıdır.

ADAS kalibrasyonu ve tekrar arıza ihtimali

Kamera, radar, park sensörü, şerit takip gibi ADAS donanımı olan araçlarda tampon, cam, far, ayna gibi parçaların değişimi sonrası kalibrasyon gerekebilir. Kalibrasyon yapılmadıysa veya parça geometrisi sensörün görüşünü etkiliyorsa, uyarı lambaları, yanlış frenleme/ikaz, adaptif hız sabitleyicide kararsız çalışma gibi sorunlar görülebilir.

Bir diğer belirti de “sürekli geri gelen arıza”dır. Parça uyumsuzluğu, soket-pin uyumsuzluğu veya montaj hatası, arızanın silinip kısa sürede tekrar oluşmasına neden olabilir. Bu durumda arıza kaydı, servis iş emri ve yapılan kalibrasyon işlemleri birlikte kontrol edilmelidir.

Eşdeğer parça itirazı ve tazminat talebinde izlenecek yol

Sigorta ve servise başvuru sırası

Eşdeğer parça itirazında en hızlı sonuç, doğru sırayla ve yazılı ilerlemekle alınır. Uygulamada önce servisle teknik ve belgesel tablo netleştirilir, sonra sigorta tarafına resmi talep yapılır.

Servise başvururken hedefiniz şudur: “Takılan parçanın gerçekten hangi parça olduğu ve dosyada nasıl geçtiği” netleşsin. Bu aşamada servis iş emri, fatura, takılan parçanın kutu ve etiketi (varsa takip/seri numarası), parça kodu ve montaj sonrası fotoğraflar istenir. Mümkünse hasarlı çıkan parçanın size teslimini veya en azından fotoğraflanmasını talep edin.

Ardından sigorta şirketine yazılı başvuru yapılır. Talebinizi somut kurun: eşdeğer parça belgesi ve etiket bilgisi isteniyorsa isteyin, parça uygunsuzsa teknik gerekçeleri yazın, gerekiyorsa yeniden inceleme veya ek ekspertiz talep edin. Sigorta Tahkim Komisyonu’na gidecekseniz, önce sigorta şirketine yazılı başvuru şarttır; olumsuz cevap gelirse veya trafik sigortasında 15 gün içinde cevap gelmezse başvuru yapılabilir. Bu şartlar Sigorta Tahkim Komisyonu sayfasında açıkça yer alır.

Hasar farkı tazminatı ve fark bedeli kavramı

“Fark bedeli” genelde şu senaryolarda gündeme gelir: Sigorta eşdeğer parça bedeli üzerinden ödeme yapar, servis ise orijinal parça veya daha pahalı bir kalemi faturalandırır. Aradaki farkı kimin karşılayacağı; poliçe şartlarına, sigortacının onay sürecine ve eşdeğer parça iddiasının belgelenip belgelenmediğine göre değişir.

“Hasar farkı tazminatı” talebinde önemli olan, farkın nedenini teknik ve evrak üzerinden gösterebilmektir. Örneğin parça “eşdeğer” denmiş ama etiket, takip numarası veya belgelendirme bilgisi yoksa; ya da parça uyumsuzluk yaratıyorsa, talebinizi bu eksiklere dayandırmanız gerekir.

İbraname imzalamadan önce dikkat edilmesi gerekenler

Hasar dosyası kapanırken servis veya sigorta tarafından “ibraname” imzalatılmak istenebilir. İbraname, çoğu durumda “tüm alacaklarımı aldım, başkaca talebim yok” anlamına gelebildiği için dikkatli okunmalıdır.

İmzalamadan önce şu üç noktayı kontrol edin: (1) Hangi dosya/hasar için düzenlendiği, (2) hangi kalemleri kapsadığı, (3) tutarın gerçekten ödendiği ve ödemenin hangi açıklamayla yapıldığı. Metin geniş ve belirsizse, daha sonra fark bedeli veya ek zarar iddiası ileri sürmeyi zorlaştırabilir. En güvenlisi, imza aşamasında tereddüt varsa yazılı açıklama istemek ve gerekirse hukuki destek almaktır.