Velayet altındaki çocuğun miras payı kasaya konduysa hâkim kasayı açtırabilir mi?
Merhaba. Bir ailede baba vefat ediyor. Anne ile 18 yaşından küçük tek çocuk mirasçı. Babadan kalan altınlar, anne tarafından anne adına açılan bir banka hesabı/banka kasasında muhafaza ediliyor. Ancak çocuğa ait miras payının korunmadığı ve çocuğun payının harcanmış olabileceği yönünde şüphe bulunuyor.
Bu durumda mahkeme hâkimi, çocuğun malvarlığının korunması kapsamında bankadaki kasanın açtırılarak içeriğinin tespitine karar verebilir mi? Ayrıca hâkimin bu yönde karar vermesi için hangi delil ve başvurular (ör. vesayet/çocuğun mallarının korunması talepleri, tespit, ihtiyati tedbir) sunulmalıdır?
Konumunuz Ankara olarak görünüyor; bu şehirdeki profillere Ankara avukat listemizden ulaşabilirsiniz.
Cevaplar
Merhabalar, anlattığınız tabloda asıl mesele “saklı pay”dan çok, küçüğün miras payının (malvarlığının) korunması ve anne ile çocuk arasında miras paylaşımı bakımından menfaat çatışması doğması ihtimalidir. Bu tür durumlarda hâkim, doğru usulle talep edilip somutlaştırılırsa bankadaki kasanın akıbetini araştırmaya dönük koruyucu kararlar verebilir; ancak bankanın “kendiliğinden” kasayı açması mümkün değildir.
Önce şu ayrımı netleştireyim: Anne, velayet gereği çocuğun yasal temsilcisidir; fakat anne aynı zamanda mirasçı olduğu için, terekeye ilişkin işlemlerde (özellikle tespit, paylaşım, çocuğun payına düşen altınların yönetimi) menfaat çatışması doğabiliyorsa küçüğü temsilen temsil kayyımı atanması istenebilir. Bu talebin dayanağı, TMK m. 426/2 hükmüdür (yasal temsilci ile küçüğün menfaati çatışıyorsa temsil kayyımı atanır); madde metnine Türk Medeni Kanunu içinden bakabilirsiniz.
Kasaya “zorla baktırma” dediğiniz uygulama, pratikte genellikle iki yoldan birine oturur:
Bankalar “sır saklama” yükümlülüğü nedeniyle çoğu bilgiyi resen paylaşmaz; fakat kanunen yetkili mercilerin (mahkeme/savcılık) talebiyle bilgi-belge verme gündeme gelir. Bu çerçeve 5411 sayılı Bankacılık Kanunu m. 73’te düzenlenir; madde metni Bankacılık Kanunu içindedir.
Hakimi ikna eden şey, “şüphe”nin kendisi değil, şüphenin somut emarelerle gösterilmesidir. Dilekçede genellikle şu tür noktalar etkili olur: babanın ölüm tarihinden sonra annenin kasaya giriş-çıkışları (varsa), altınların miktarına dair tanık/evrak (düğün takı listesi, fotoğraf, aile içi yazışma, kuyumcu faturası), annenin son dönemdeki olağan dışı harcamaları ve en önemlisi “kasada olduğu söylenen altınların çocuğun payına denk gelen kısmının güvenceye alınmadığı” anlatımı. Ayrıca temsil kayyımı talebi ile “kasaya ilişkin tespit ve koruma” talebini birlikte kurmak çoğu dosyada daha tutarlı bir yol oluyor.
Son olarak, annenin çocuğun payını bilerek tükettiğine dair güçlü emareler varsa, savcılık şikâyeti ile ceza soruşturmasında arama-el koyma tedbirleri de gündeme gelebilir; ancak bu yolun şartları ve tempo/sonuçları dosyaya göre değişir.
Birkaç şeyi netleştirirseniz, hangi yolun daha hızlı ve etkili olacağını daha nokta atışı söyleyebilirim: Babadan kalan altınların yaklaşık miktarı ve “tam olarak nereden biliniyor” (tanık, kayıt, takı listesi gibi) var mı? Kasa kimin adına ve hangi bankada açılmış, çocuk adına ayrıca bir hesap/kasa hiç açılmış mı? Veraset ilamı (mirasçılık belgesi) alındı mı?