Havale/EFT ile ödeme yapmak dolandırıcılık riski taşır mı?

Merhaba. Havale/EFT/FAST teknik olarak güvenli bankacılık kanallarıdır; ancak ödeme “geri alınabilirlik” açısından kartlı ödemeye göre daha riskli olabilir. Çünkü transfer, alıcı hesaba geçtiğinde kural olarak tek taraflı “chargeback” benzeri otomatik bir geri alma mekanizması yoktur; özellikle FAST’ta ödeme 7/24 anında karşı hesaba geçer ve TCMB’nin iade süreçlerinde rolü bulunmadığı açıkça belirtilir.

Dolandırıcılık riski şu şekillerde doğar: Siz aslında gerçek bir satıcı/hizmet sağlayıcı sandığınız kişiye para gönderirsiniz; karşı taraf sahte ilan, sahte müşteri hizmetleri, kopya web sitesi gibi yöntemlerle sizi yönlendirir. Bu durumda çoğu olayda siz “suçun faili” değil, mağdur olursunuz; dolandırıcılık fiilleri Türk Ceza Kanunu’nda dolandırıcılık ve nitelikli halleri kapsamında soruşturulur.

“Kendimi dolandırıcılığın içinde bulur muyum?” sorusunun kritik ayrımı şudur: Sadece mal/hizmet bedeli ödeme yapmak genellikle sizi suçlu yapmaz. Risk daha çok şu senaryolarda yükselir: “başkasının adına hesap/IBAN kullanma”, “gelen parayı hemen üçüncü kişilere aktarma”, “komisyon karşılığı para aktarma” gibi durumlarda, dolandırıcılık soruşturmasına veya suç gelirleriyle bağlantı iddialarına temas edebilirsiniz (özellikle hesabını kullandıran/aktaran tarafta). Ayrıca bankalar, şüpheli işlem izleme ve bildirim süreçleri kapsamında hareket eder; MASAK’ın bankacılık sektörü için şüpheli işlem bildirim rehberini güncellediği ve bildirimin yükümlülük olduğunu belirtir.

Pratikte korunmak için en etkili önlemler:

• Ödeme, mutlaka sözleşme/fatura/mesajlaşma ile desteklensin; açıklama kısmına “sipariş no/ürün” yazın.
• “Ürün sahibi başka, IBAN başka” gibi üçüncü kişi IBAN’ından kaçının.
• İlk kez işlem yapıyorsanız düşük tutarlı deneme ödemesi yapın; teslimat/ifayı doğrulayın.
• Telefonla arayıp yönlendiren “banka/polis/kurum” iddialarına göre transfer yapmayın.
• Mümkünse aracı platform/kapıda ödeme/kartlı ödeme gibi itiraz mekanizması güçlü yöntemleri tercih edin.

Yanlış kişiye gönderdiniz veya dolandırıldığınızı anladınız ise aynı gün bankanıza yazılı/çağrı merkeziyle başvurup iade/geri çağırma (recall) sürecini başlatın; eş zamanlı savcılığa suç duyurusu yapın ve tüm dekont-yazışmaları saklayın. Banka ile uyuşmazlık yaşarsanız Türkiye Bankalar Birliği Bireysel Müşteri Hakem Heyeti başvuru yolu da vardır. Ayrıca para karşı tarafta kaldıysa, somut olaya göre TBK m.77 çerçevesinde sebepsiz zenginleşme hükümleriyle iade davası gündeme gelebilir.

• Ödemeyi yapacağınız kişi “şirket” mi “bireysel” mi?
• Siz para gönderen misiniz, yoksa hesabınıza gelen parayı bir başkasına aktarmanız istendi mi?