18 yaşından küçük çocuklara açılan maddi ve manevi tazminat davasında ödeme sorumluluğu kimindedir?

Merhaba Erdal Bey,

Oğlunuzun yaşadığı üzücü olay nedeniyle geçmiş olsun dileklerimi iletmek isterim. Sormuş olduğunuz konuda Türk Medeni Kanunu (TMK), Borçlar Kanunu ve Yargıtay kararları ışığında güncel bilgileri sizin için detaylıca araştırdım.

Velayet, Sorumluluk ve Tazminat Davalarında Ebeveynlerin Durumu

Çocukların (18 yaşından küçüklerin) bir başkasına zarar vermesi hâlinde, bu zarardan asıl olarak kendi fiillerinin sorumluluğu gereğince çocuklar sorumludur. Ancak TMK m. 369 ve devamında velayet altında olan çocuğun fiilinden dolayı ana ve babanın da gözetim sorumluluğu bulunur. Bu “gözetim borcunuzu yerine getirdiniz mi?” sorusuyla ilgilidir.

Çocuk için haksız bir fiilden kaynaklı tazminat davasında;

• Çocuk 18 yaşını doldurmadan önce dava açılırsa, çocuğun malvarlığı ile birlikte, gözetim borcunu ihlal ettiyse anne-babanın malvarlığında da tahsil imkânı aranır.
• Çocuk 18 yaşını doldurduktan sonra açılan davalarda ise, fiil 18 yaş altında işlense de, ödemeden asıl sorumluluk çocuğa aittir. Ebeveynlerin sorumluluğu, sadece kendi kusurlarından (yani gözetim yükümlülüğünü gereği gibi yerine getirmemelerinden) doğar.

Burada fark şudur: Ceza davasında sadece çocuğun sorumluluğu söz konusudur (ve çocukların yaşı nedeniyle hükmün açıklanmasının geri bırakılması [HAGB] kararı verilmiştir), tazminat (hukuk) davasında ise ebeveynin “gözetim görevinde kusuru bulunuyorsa” ayrıca onlar da sorumlu tutulabilir. Ancak, hakim kararıyla, doğrudan çocuklara karşı açılan bir davada ve çocuklar artık reşit olduysa, tazminatın çocuklardan tahsil edilmesi kararlaştırılabilir.

Gerekçeli Karardan Sonra Haklarınız

Hakimin kararı şu an elimizdeki tek hukuki bağlayıcı metindir ve ödemelerin çocuklardan (artık reşit oldukları) alınacağı yönünde karar verilmişse genellikle karara aykırı olarak ebeveynlere yönelmek mümkün değildir. Ancak Bölge Adliye Mahkemesi’ne (İstinaf Mahkemesi) başvurarak, şu gerekçeleri sunarak itirazda bulunabilirsiniz:

1. Dava açıldığında davalılar reşit değildi,
2. Zarar görenin korunması amacıyla -çocukların ödemede istidatsızlığı/güçsüzlüğü dikkate alınarak- tazminatın ebeveynlerden de ortaklaşa/alacaklı sıfatıyla istenmesini talep ettiğinizi,
3. Ebeveynlerin gözetim yükümlülüğünü yerine getirip getirmediğinin araştırılmasını ve bu kapsamda (özellikle okulda, evde, genel gözetim altında) GSMK m. 66-68 kapsamında kusurlarının tespit edilmesi gerektiğini savunabilirsiniz.

Fakat Türkiye’de Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre çoğunlukla;

• Çocuk reşit olmuşsa ve dava sonucunda doğrudan çocuğa tazminat yüklenmişse, çocuğun gelirinin olmaması dahi, tazminatın ebeveynlerden tahsilini sağlamaz.
• Ebeveynler yönünden ancak "gözetim sorumluluğunun" ayrıca davada delillerle kanıtlanması gerekir.

Yani eğer davada başlangıçtan itibaren sadece çocuklar aleyhine hüküm istenmiş ve ebeveynlerin kusurundan ayrı bir talep/iddia ileri sürülmemişse, şu an istinaf aşamasında ebeveynlerin ödeyici/tazmin sorumlusu olmasını istemek zordur. Yine de, gerekçeli kararı inceledikten sonra, dava dilekçenizde ebeveynlerin de sorumlu tutulmasını istemiş olduğunuzu, hakim tarafından buna hiç değinilmeden karar verildiğini belirterek usul ve esas açısından bozma/yeniden değerlendirme talep edebilirsiniz (her dosya özelinde durum değişebilir).

Sonuç ve Öneri

• Karara karşı istinaf hakkınız vardır. Süresi geçmemişse başvuruda bulunabilirsiniz.
• Ancak, istinafta tazminatın ebeveynlerden alınmasına doğrudan karar verilmesi zor bir ihtimaldir.
• Ebeveyn için tazminat yükümlülüğü, onların kusurlu gözetimiyle ilgili delilerle ispatlanmalıdır.

Şu aşamada doğrudan “ödemeler çocuklardan değil, ebeveynlerden tahsil edilsin” talebiniz istinafta “yeni bir talep” olarak değerlendirilebilir ve Mahkeme, yargılamanın ilk aşamalarında bu konuda açıkça talepte bulunulup bulunulmadığını, somut delil gösterilip gösterilmediğini inceleyecektir.

Bu nedenle itirazınızı mutlaka hukuki süresi içinde “istinaf” yoluyla yapabilirsiniz, gerekçelerinizde yukarıdaki unsurlara yer veriniz. Fakat olası sonuçları ve riskleri de göz önünde bulundurmalısınız.

Detaylı olarak dosya içeriğiniz ve verilen karar incelenmeden kesin bir değerlendirme yapılamamaktadır. Hukuki yardım almanız veya bir avukata başvurmanız işinizi kolaylaştıracaktır.

Geçmiş olsun, kolaylıklar dilerim. Başka sorularınız olursa yardımcı olmaktan memnuniyet duyarım.