KHK ile kapatılan yurtta kalma sebebiyle atamanın iptal edilmesi hukuki süreci

Merhaba,

Öncelikle geçmiş olsun. Kamu atamalarında yaşanan iptal süreçleri ve bunlara bağlı hukuki yollar oldukça teknik ve hassas olabilmektedir. Sorunuzda, atamanızın iptal edilmesine ilişkin idari işleme karşı yürütmenin durdurulması isteminizin üst mahkeme tarafından reddedilmesinin ardından alt mahkemenin esas kararı vereceği aşamaya geldiğinizi belirtmişsiniz. Şimdi güncel mevzuat ve uygulamalar ışığında sorularınızı ayrıntılı şekilde yanıtlamak isterim.

1. Alt Mahkeme Üst Mahkemenin Kararına Uymak Zorunda Mı?

Yürütmenin durdurulması kararı "geçici nitelikli" bir ara karardır ve esas davanın sonucunu doğrudan belirlemez. Üst mahkeme (Bölge İdare Mahkemesi), yürütmenin durdurulması kararı hakkında inceleme yapar ve bu hususta kesin karar verir, ancak bu karar esasa ilişkin değildir.

Alt mahkeme, esas hakkında karar verirken üst mahkemenin yürütmenin durdurulması ile ilgili ret gerekçesini dikkate alır ancak ona uymak zorunda değildir. Çünkü yürütmenin durdurulması evresinde yapılan değerlendirme, esasın incelenmesine göre daha yüzeysel ve ön değerlendirme biçimindedir. Esasa ilişkin incelemede mahkeme, dosyadaki tüm delilleri, idari işlemin sebep ve dayanağını, hukuka uygunluğunu çok daha ayrıntılı şekilde değerlendirir.

Dolayısıyla mahkeme, üst mahkemenin değerlendirmesinde yer alan "telafisi güç zarar oluşmaz, açıkça hukuka aykırılık yoktur" gerekçesini bir kanaat olarak görür; esasa ilişkin kararı verirken bundan farklı bir sonuca da varabilir. Ancak çoğunlukla aynı dosyada yapılan değerlendirmeler benzer sonuçlarla bitebilmektedir.

2. Davayı Kazanma İhtimaliniz

Bu konuda kesin bir oran vermek hukuken mümkün değildir, çünkü davaların sonucu dosya kapsamına, ortaya konulan delillere, idari işlemin dayanaklarına ve mahkemenin takdirine göre değişir. Ancak, güncel mevzuat ve yargı kararları ışığında genel değerlendirme yapabilirim:

• Somut bir suç, soruşturma, kovuşturma, ceza veya kesinleşmiş mahkeme kararı olmaksızın sadece "istihbari bilgi" veya "arşiv araştırması olumsuz sonucu" ile kamu görevinden men, atama iptali veya güvenlik soruşturması olumsuzluğu işlemleri idari yargıda sıklıkla “hukuka aykırı” bulunmuş ve iptal edilmiştir.
• Danıştay’ın yeni tarihli kararlarına göre de idari işlemde kişinin somut olumsuz bir davranışının, yargı kararıyla sabit bir durumunun olması gerektiği; yalnızca soyut, anonim, içeriği bilinemeyen, istihbari bilgilerle işlem tesis edilmesinin ölçülülük ve masumiyet karinesine aykırı olacağı yönünde çok sayıda karar bulunmaktadır.
• Ancak, 15 Temmuz sonrası oluşan KHK ve FETÖ kapsamında bazı uygulamalarda idareler arşiv araştırmasını gerekçe olarak sunmaya devam etmekte ve mahkemeler de her somut dava dosyasını ayrı değerlendirmektedir. Yani bu konuda yüzde yüz kazanırsınız denilemez, ama somut delil yokluğu varsa davacı lehine iptal kararı çıkması genellikle beklenir.
• Üst mahkemenin sadece yürütmenin durdurulmasına ilişkin değerlendirmesini esas karar zannetmeyiniz. Esasen “telafisi güç zarar” koşulu ile “açık hukuka aykırılık” koşulu birlikte aranır; fakat esasa ilişkin karar aşamasında yalnızca hukuka aykırılık ve işlemin dayanakları denetlenir.

3. Tavsiyeler ve Dikkat Etmeniz Gerekenler

• Mahkemeye sunduğunuz belgelerde hakkınızda soruşturma, kovuşturma, mahkumiyet olmadığı, sadece yurtta kalmış olmanız hariç hiçbir somut veri bulunmadığını açıkça belirtin.
• Danıştay’ın bu konuda verdiği karar örneklerini dosyanıza eklemek ve ilgili içtihatlara atıf yapmak işinize yarar.
• Alt mahkeme (İdare Mahkemesi) gerekçesiz veya genel ifadelerle değil, işlemin temelinde somut, hukuken geçerli bir dayanak olup olmadığına göre kararını vermek zorundadır.
• Olumsuz bir esas karar çıkması durumunda, gerekçeli kararı temyiz/istinaf etme hakkınız bulunmaktadır.

Sonuç

Alt mahkeme, üst mahkemenin yürütmenin durdurulmasına ilişkin gerekçesini dikkate almakla birlikte, asıl kararı kendi değerlendirmesine göre verecektir. Bugüne kadar benzer davalarda sadece istihbari bilgi veya yurtta kalma dışında hiçbir ciddi delil yok ise iptal yönünde kararlar verilmiştir. Dava dosyanızın içeriğine göre lehinize karar çıkma ihtimali yüksektir, ancak sonuç her zaman dosyanın ayrıntılarına bağlıdır.

Sorunuzun güncel yasal mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde özet cevabı bu şekildedir.

Başarılar dilerim, sorunuz olursa memnuniyetle yardımcı olurum.

[Kaynak - Danıştay E.2019/3647 K.2021/4862, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu 2021/2557 E., 2023/1274 K.]
İdari Yargılama Usulü Kanunu 27. madde için