Atıksu bertaraf ücreti kime tahakkuk eder, vidanjör mü?

Merhaba,

Sorunuz oldukça güncel ve önemli hukuki tartışmalara işaret ediyor. Aşağıda mevzuat taramalarım, güncel uygulama ve hukuki değerlendirmeler ışığında detaylı açıklamayı bulabilirsiniz.

Bertaraf Ücreti Kimin Üzerine Tahakkuk Ettirilmelidir?

Türkiye’de “kirleten öder” ilkesi hem 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun hem de Atık Yönetimi Yönetmeliği’nin temel prensibidir. “Atık üreticisi”, atığı oluşturan gerçek/tüzel kişi olarak tanımlanır. Vidanjör firmaları ise atığın üreticisi değil; taşıyıcısıdır.

• Yönetmelik ve mevzuatlara göre atıksu/evsel atık bertaraf ve arıtma ücretleri, atık üreticisine tahakkuk ettirilir.
• “Abone”, su ve atıksu/katı atık hizmetlerinden faydalanan ve/veya faydalanacak gerçek/tüzel kişidir. Yani atığın kaynağında oluştuğu fabrika, tesis, işletme gibi yerler.
• Vidanjör firmaları, atığa dair bertaraf/işleme hakkındaki mali ve idari sorumlulukların muhatabı değildir, yalnızca taşıyıcı/facilitator konumundadır.
• Mevzuatta bu konuda açık şekilde “hizmetten yararlanan” tanımında atık üreticisine atıf vardır.

Belediyenin Bertaraf Ücretini Doğrudan Vidanjör Firmasına Tahakkuk Ettirmesi

• Belediyenin uygulaması uygulamada yaygın da olsa, hukuken doğru değildir.
• Yürürlükteki Çevre Kanunu, Atık Yönetimi Yönetmeliği ve ilgili tarifeler, arıtma/bertaraf ücretinin muhatabını atık sahibi/üreticisi olarak düzenler.
• Belediyenin vidanjör firmasına doğrudan ve genel uygulama olarak ücret tahakkuku tesis etmesi, hukuka aykırı kabul edilir.
• Resmi kaynaklarda veya Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı açıklamalarında da hizmetten yararlanan tarafın “atıksu üreticisi” olduğu vurgulanır.

Bu İşlemlere Karşı İtiraz / İptal Davası Açabilir misiniz? Başarı İhtimali

• “Doğrudan vidanjör firmasına kesilen bertaraf ücreti” işleminin iptali için idare mahkemesine dava açma hakkınız vardır.
• Hem mevzuat gereği hem de Danıştay ve idare mahkemesi kararları bakımından, aksi ispat edilmedikçe sorumluluk atık üreticisine ait olmalıdır.
• Bertaraf ücretinin doğrudan size kesilmesi mevzuata aykırı olduğundan, bu davanın başarı şansı yüksektir.
• Ancak belediyenin, “hizmetten yararlananın vidanjör” olduğu iddiası varsa veya uygulama şehir iç tüzüklerine dayandırılıyorsa, somut sözleşmeler ve işleyiş incelenmelidir. Burada önemli olan, sizin ağırlıklı olarak taşımayı gerçekleştirdiğinizi, atığın sahibi olmadığınızı belge/içerikle ispatlamak olacaktır.

Ücret Artışının Fahiş Olması Nedeniyle Ayrı Dava Açılabilir mi?

• Belediye meclislerinin tarife belirleme yetkisi vardır fakat bu yetki makul, ölçülü ve hizmetin maliyetine uygun olma zorunluluğu ile sınırlıdır.
• Gereğinden fazla, ani ve dayanağı açıklanmamış şekilde yapılan aşırı zamlar için tarifenin iptali davası açabilirsiniz.
• Bu noktada Danıştay içtihatları; “katlanılabilirlik, hizmet-karşılık ilkesi ve orantılılık” ilkelerini kamu hizmetlerinde özellikle dikkate alır.
• Güncel uygulamada, zam oranının maliyet, benzer illerdeki uygulamalar ve kamu faydası ile açıklanamaması halinde, iptal yönünde karar örnekleri mevcuttur.

Yargı Kararları ve Emsaller

• Danıştay’ın ve idare mahkemelerinin yerleşik kararlarında, “atıksu bertaraf ücretinin atık üreticisi/abone haricinde başka bir hizmet alıcısına tahakkuk ettirilmesinin hukuka aykırı olduğuna” yönelik çok sayıda emsal karar vardır.
• Benzer şekilde, “fahiş tarife zammı”nın da orantılılık ve hizmet maliyetiyle açıklanamayacak kadar yüksek olması halinde, belediye kararları iptal edilmiştir.
• Ayrıca, “katı atık ve atıksu bedellerinin yönetmelik esaslarına aykırı kesilmesine” ilişkin farklı kararlarda belediye uygulamalarının iptaline karar verilmiştir.

Özet ve Yol Haritası

1. Belediye tarafından tahakkuk ettirilen bertaraf ücretlerine karşı, “atık üreticisi olmadığınız ve yalnızca taşıma hizmeti yürüttüğünüz” gerekçesiyle resmi olarak yazılı itirazda bulununuz.
2. İtirazınız reddedilirse, işlemin ve tarifenin iptali için idare mahkemesinde dava açabilirsiniz.
3. Açılacak dava; hem mevzuata aykırı olarak ücretin size yansıtılması hem de fahiş zam oranının orantısız ve dayanağı olmaması yönlerinden iki başlıklı olabilir.
4. Konuyla ilgili Danıştay ve idare mahkemesi kararlarını dava dilekçenize eklemeniz önemlidir.

Elinizdeki taşıma sözleşmeleri, atık sahibi firmaların adları ve bertaraf fişlerinin asıl muhatabının işletmeler olduğuna dair belgeleriniz bu davada somut kanıt oluşturacaktır.

Detaylı ihtiyaca göre ek belge/döküm kontrolü veya süreç danışmanlığı için benimle tekrar iletişime geçebilirsiniz.

Saygılarımla.