Reşit olmayan mirasçılar için miras taksim sözleşmesi nasıl yapılır?

Merhaba. Reşit olmayan mirasçıların (küçüklerin) miras taksim (paylaşma) sürecinde temel kural şudur: Küçükler bizzat imza atamaz; yasal temsilcileri (velileri) onlar adına işlem yapar.

Sizin olayınızda “kardeşiniz mirastan feragat etmiş, onun payı iki küçük çocuğuna geçmiş” denildiğine göre, bu iki çocuk artık mirasçı sıfatıyla paylaşma sözleşmesinin tarafıdır; dolayısıyla yapılacak paylaşma sözleşmesi tüm mirasçıları bağlar ve yazılı şekle tabidir.

1) Küçükler adına anne-baba birlikte imzalayabilir mi?

• Anne ve baba evliyse velayeti birlikte kullanırlar.
• Velayet kapsamında üçüncü kişilere karşı çocukların yasal temsilcisi anne ve babadır; iyi niyetli üçüncü kişiler eşlerden birinin diğerinin rızasıyla işlem yaptığını varsayabilir.

Bu nedenle, kural olarak anne ve baba küçükler adına paylaşma sözleşmesini imzalayabilir. Uygulamada (özellikle tapu işlemleri sonrasında itiraz riskini azaltmak için) her iki ebeveynin de birlikte imzalaması daha güvenli olur.

2) Küçüklerin payı için satış/devir işlemlerini anne-babası yürütebilir mi?

Velayet devam ettiği sürece anne-babanın çocuğun mallarını yönetme hakkı vardır. Ancak iki kritik risk alanı var:

1. Menfaat çatışması: Eğer işlem, anne-babanın (veya birinin) menfaatini küçüklerin menfaatine karşı karşıya getiriyorsa, sulh hukuk mahkemesinden temsil kayyımı atanması gerekir (TMK 426). Örnek: Taşınmaz küçüklerden ebeveyne/devredilecekse, bedel düşük gösteriliyorsa, bedel fiilen ebeveyne kalacaksa gibi.

2. Bedelin kullanımı: Satış bedelinin küçüklerin bakım/ eğitim giderleri için “çocuğun mallarından” harcanması gereken bir durum doğarsa hâkim izni gündeme gelebilir (TMK 327, 356).

Yargıtay uygulamasında, velayet altındaki çocuğun taşınmazının satışı için her durumda “izin” aranmadığı; izin ihtiyacının daha çok TMK 327 ve 356 kapsamındaki şartlarda tartışıldığı da görülüyor.

3) Sulh hukuk mahkemesinden izin gerekir mi?

• Küçükler velayet altındaysa (sizin anlattığınız tipik durumda): Paylaşma sözleşmesi için otomatik olarak “sulh hukuk izni şarttır” demek doğru olmaz; asıl belirleyici konu menfaat çatışması olup olmadığıdır. Menfaat çatışması varsa sulh hukuk mahkemesinden temsil kayyımı alınması pratikte zorunlu hale gelir.

• Küçük vesayet altındaysa (vasi atanmışsa): Bu durumda mirasın paylaştırılması ve miras payının devri gibi işlemler için vesayet makamı izni aranır (TMK 462/9).

• Küçüklerin velayeti kimde (anne-baba evli mi, boşanma/velayet kararı var mı)?

• Paylaşma sonunda küçüklerin payı bir yetişkine geçecek mi, yoksa küçükler adına sadece satış yapılıp bedel çocuklar adına mı tutulacak?

Anne baba evliler çocukların üzerine geçen miras payını tamamen almamız gerekiyor çocukların hakkı Nakdi olarak verildi altın verildi Bir sorum daha olacak biz 10 kardeşten sadece 2 kişiye taşınmazlari devredeceğiz diğerleri hiçbir pay almayacak miras taksim sozleşmesi bu şekilde yapılır mı yoksa herkes pay almak zorunda mı ?

Anlattığınız model (küçüklerin taşınmaz payının siz yetişkinlere geçmesi, karşılığında nakit/altın verilmesi) hukuken yapılabilir; fakat küçükler yönünden işlem güvenliği doğru kurgulanmazsa, çocuklar reşit olunca “temsil/menfaat çatışması” gibi sebeplerle işlemin iptali veya tazminat tartışmaları çıkabilir.

Kural olarak mirasçılar paylaşma sözleşmesi yapabilir ve bu sözleşmenin geçerliliği yazılı şekle bağlıdır.

1) Küçükler adına anne-baba imzalayıp “payı tamamen devrettirebilir” mi?

Anne-baba evliyse velayet birlikte olduğundan, çocuk adına işlem yapabilen yasal temsilci anne ve babadır. Ancak burada küçüklerin taşınmaz payı siz yetişkinlere “tamamen” geçecek; karşılığında altın/nakit verilecek. Bu tip paylaşmalarda en büyük risk menfaat çatışması ve çocuk menfaatinin korunmasıdır.

Bu nedenle uygulamada en güvenli yol: Sulh Hukuk Mahkemesinden (vesayet makamı) küçükler için “temsil kayyımı” atanması ve paylaşma sözleşmesinin küçükler adına kayyım tarafından imzalanmasıdır. Çünkü TMK 426, yasal temsilci ile küçüğün menfaati çatıştığında temsil kayyımı atanacağını düzenler. Bu, “mutlaka izin şart” tartışmasını pratikte bitirir ve tapuda da işlem kolaylaşır.

Ayrıca verdiğiniz altın/nakit mutlaka “çocuklar adına” belgelendirilmeli (banka transferi, teslim tutanağı, mümkünse çocuk adına hesap/emanet düzeni). Ana-babanın çocuğun malvarlığından harcama yapması ancak kanundaki sınırlar içinde ve bazı hallerde hâkim izniyle mümkündür.

2) “Taşınmazlar 10 kardeşten sadece 2 kişiye devredilecek, diğerleri hiç pay almayacak” mümkün mü?

Evet, herkesin pay almak zorunda olduğu bir kural yok. Mirasçılar aralarında anlaşırsa, paylaşma sözleşmesiyle taşınmazların tamamı 2 mirasçıya bırakılabilir; diğerleri paylarını fiilen “sıfırlayacak” şekilde düzenleme yapılabilir. Önemli şart: tüm mirasçıların (küçükler dahil) bu yazılı sözleşmeye geçerli şekilde katılmasıdır.

Pratikte bunu iki yoldan biriyle kurarsınız:

• Tek bir miras paylaşma (taksim) sözleşmesi: taşınmaz(lar) 2 kişiye özgülenir, diğerlerinin bedel almadığı/aldığı açık yazılır.
• Ya da bazı mirasçılar ayrıca miras payının devri sözleşmesi ile payını 2 kişiye devreder (mirasçılar arasında yazılı şekil yeterlidir).

Sizin senaryoda küçükler açısından “kayyım”lı ilerlemek, ileride dava riskini ciddi azaltır.

• Küçüklere verilen altın/nakit tam olarak ne kadar ve nasıl ispatlanabilir (banka mı, fiziki teslim mi)?
• Taşınmazlar paylaşım sonunda bedelsiz mi 2 kişiye geçecek, yoksa sözleşmede bir “bedel/denkleştirme” yazılacak mı?