Namus iftirası için tazminat ve ceza davası açılır mı?

Merhaba. “Namus/iffet” konusunda bir kişiye yönelik asılsız ithamlar, somut olaya göre hem ceza davasına konu olabilecek hem de maddi-manevi tazminat (kişilik haklarına saldırı) doğurabilecek niteliktedir; ancak hangi suç tipinin oluştuğu, sözlerin nasıl, kime, nerede söylendiğine göre değişir.

Ceza hukuku açısından en sık iki ihtimal var:

1. Hakaret (TCK m.125): Bir kişiye “namussuz”, “ahlaksız” demek ya da “zina yapıyor/iffetsiz” gibi onur-şeref-saygınlığı rencide eden somut fiil isnadı içeren ifadeler çoğu durumda hakaret kapsamında değerlendirilir. Temel ceza 3 aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır; alenen işlenirse artırım gündeme gelebilir. Bu suç kural olarak şikayete bağlıdır ve şikayet süresi genel kural olarak 6 aydır (fiil ve fail öğrenilince başlar).

2. İftira (TCK m.267): Karşı taraf, “işlemediğini bildiği halde” sizin hakkınızda yetkili makamlara (savcılık, kolluk, idare) ihbar/şikayette bulunup hakkınızda soruşturma başlatılmasını sağlamaya çalıştıysa, hakaretten ziyade iftira gündeme gelir. Bu suçun temel hali için 1 yıldan 4 yıla kadar hapis öngörülür. Önemli ayrım: “Dedikodu/konuşma” tek başına (yetkili makama başvuru yoksa) çoğu olayda iftira değil, hakaret ve/veya kişilik hakkına saldırı olarak değerlendirilir.

“İmalı konuşma” (6-7 kişinin üstü kapalı söylemleri) bakımından ise, ifadeler sizi işaret edecek açıklıkta değilse veya kime söylendiği/ispatı zayıfsa ceza soruşturmasında sonuç almak zorlaşır. Buna rağmen, isim vererek ya da herkesin anlayacağı şekilde sizi hedef gösterip itibarınızı zedeliyorlarsa hakaret yönünden değerlendirme yapılabilir.

Hukuk (tazminat) yönünden, bu tür isnatlar genellikle kişilik hakkına saldırı sayılır. TMK m.24 kişilik hakkı saldırısına karşı korunmayı düzenler. 6098 sayılı TBK m.58’e göre de kişilik hakkı zedelenen kişi manevi tazminat isteyebilir; ayrıca somut zarar ispatlanabiliyorsa maddi tazminat da talep edilebilir. Eş tarafından yapılıyorsa, ayrıca bir boşanma süreci varsa bu isnatlar “kusur” değerlendirmesine girip aile hukuku tazminatı sonuçları da doğurabilir (somut olaya göre).

Uygulamada önerim: Yazışma, mesaj, sosyal medya paylaşımı, tanık anlatımı gibi delilleri toplayın; sosyal medya için gerekiyorsa noter tespiti düşünün. Şikayet süresi riski nedeniyle (hakarette özellikle) gecikmeden savcılığa başvurmak önemlidir.

• İddialar tam olarak hangi kelimelerle söylendi (zina isnadı mı, genel hakaret mi)?
• Eşiniz bu iddiayı savcılık/polis gibi bir makama taşıdı mı, yoksa sadece çevreye mi konuştu?