Hukuk Sözlüğü
Hukuki Terimler ve Anlamları
Hukuk alanında sık kullanılan terimlerin açıklamalarını keşfedin.
Menşe Belgesi Nedir?
Menşe belgesi, ürünün üretildiği ülkeyi kanıtlar; gümrükte istenir, tarife/kota ve menşe denetimlerinde kullanılır, oda onayı ve başvuru evraklarıyla düzenlenir.
Kesin Hükümsüzlük Nedir?
Kesin hükümsüzlük, TBK 27’ye göre sözleşmeyi baştan geçersiz sayar; re’sen gözetilir, verilenler sebepsiz zenginleşmeyle iade edilir, butlan olarak da geçer.
Tamamlayıcı Hüküm Nedir?
Tamamlayıcı hüküm; sözleşmede boşluk varsa devreye giren yedek (dispozitif) kuraldır; TBK’daki işleyişi, emredici kurallardan farkı ve örnekleri, kısa notlarla.
Nispi Emredicilik Nedir?
Nispi emredicilik, sözleşmede sadece korunana daha elverişli düzenlemeye izin veren kural türüdür; mutlak emrediciden farkı, iş ve kira hukukundan örnekler.
Mutlak Emredicilik Nedir?
Mutlak emredicilik, tarafların anlaşmayla değiştiremeyeceği kurallardır; aykırılıkta kesin hükümsüzlük doğar, iş hukukundan örneklerle pratikte somutlaşır.
Müteselsilen Sorumluluk Nedir?
Müteselsilen sorumluluk, birden çok borçlunun borcun tamamından sorumlu olmasıdır (TBK 162); alacaklının seçimi, müteselsil kefil ve rücu mantığı netleşir.
Gizli Ayıp Nedir?
Gizli ayıp; teslimde fark edilmeyen kusurun sonradan ortaya çıkmasıdır: TBK ve 6502’ye göre ihbar, ispat, zamanaşımı, değişim, iade/indirim, tüketici hakları.
Reklam Yasağı İhlallerini Takip Merkezi Nedir?
Reklam Yasağı İhlallerini Takip Merkezi, TBB’de avukat reklamı iddialarını sosyal medya dahil izler, raporlar ve barolarla disiplin sürecini koordine eder.
İkame Yoluyla İfa Nedir?
İkame yoluyla ifa, yapma borcu ifa edilmezse alacaklının TBK 113 uyarınca mahkemeden yetki alıp işi üçüncü kişiye yaptırması ve masrafı borçluya yüklemesidir.
Aynen İfa Nedir?
Aynen ifa, TBK’da borcun kararlaştırıldığı gibi yerine getirilmesini ifade eder; ifa davası, temerrüt, icra ve tazminatla ilişkisini örneklerle netleştirir.
Alt Lisans Nedir?
Alt lisans, lisans alanın hak sahibinin izniyle üçüncü kişiye kullanım yetkisi vermesidir; kapsam, alt lisans şartı, sorumluluk ve sicile kayıt pratik noktaları.
Münhasır Lisans Nedir?
Münhasır lisans, kullanım hakkını tek tarafa verir; kapsam-süre-bölge ve bedel, lisans verenin sınırları, ihlalde dava hakkı ve basit lisans farkı netleşir.
Demuraj Ücreti Nedir?
Demuraj ücreti, konteynerin limanda serbest süreyi aşmasıyla doğan bekleme maliyetidir; free time, detention farkı, günlük tarifeyle hesap ve azaltma yolları.
Navlun Sözleşmesi Nedir?
Navlun sözleşmesi: deniz taşımacılığında taşıyan-taşıtan borçları, navlun bedeli, kırkambar/çarter türleri, konşimento, TTK’ya göre sorumluluk ve fesih.
Gümrük Kıymeti Nedir?
Gümrük kıymeti, ithalatta vergi matrahını belirler; işlem bedeline navlun, sigorta, komisyon ve ambalaj eklerini nasıl dahil edeceğinizi doğru netleştirir.
Yük Sigortası Nedir?
Yük sigortası, sevkiyatta kayıp-hasar risklerini ICC A/B/C klozlarına göre güvenceye alır; teminat dışı haller ve pratik hasar ihbar adımlarını netleştirir.
Muaccel Alacak Nedir?
Muaccel alacak, ödeme zamanı gelmiş alacaktır; ne zaman muaccel olur, vade-müeccel farkı, ihtar-temerrüt, faiz başlangıcı, icra takibi, dava ve zamanaşımı.
Hükmün Tashihi Nedir?
Hükmün tashihi, HMK 304’e göre karardaki yazım ve hesap gibi açık maddi hataların re’sen veya taleple düzeltilmesi; süre, dilekçe, tavzihten farkı ve kapsamı.
Muacceliyet Şartları Nedir?
Muacceliyet şartları: borcun vadesi, ihtar-temerrüt bağı, sözleşmedeki muacceliyet kaydı ve kredi/kira borçlarında icra sürecine etkileri pratik örneklerle.
Tüketici Senedi Nedir?
Tüketici senedi; 6502 sayılı TKHK'ya göre nama yazılı ve her taksit için ayrı düzenlenir, tek senet/ciro sorunları, geçersizlik ve icrada itirazı özetler.
Kambiyo Vasfı Nedir?
Kambiyo vasfı; çek, bono ve poliçede zorunlu unsurları, ibraz-zamanaşımı sürelerini ve eksik senedin özel icra takibine etkisini pratik örneklerle açıklar.
İmza İnkarı Nedir?
İmza inkarı, senet ve icra süreçlerinde imzanın size ait olmadığını ileri sürme yoludur; pratikte ispat yükü, süreler ve bilirkişi incelemesi nasıl işler?
Emre Yazılı Senet Nedir?
Emre yazılı senet; alacağın ciro ve teslimle devredildiği kıymetli evraktır, meşru hamil, ciro türleri, ciro zinciri, menfi emre kaydı ve nama yazılı farkı.
Hasar Farkı Tazminatı Nedir?
Hasar farkı tazminatı için kaza sonrası onarımda orijinal yerine eşdeğer parça ve işçilikten doğan eksik ödeme; başvuru şartları, evrak ve sürelerle talep edilir.
Eşdeğerlik Belgesi Nedir?
Eşdeğerlik belgesi, yurt dışı diploma ya da sınav sonucunun Türkiye’deki karşılığını gösterir; başvuru yeri, evraklar, süre, ücret ve kritik uyarılar.
Hüküm Fıkrası Nedir?
Hüküm fıkrası, kısa kararda sonuç kısmının özüdür: her talep için hükmedilen hak ve borçlar, infaza elverişli ve tereddütsüz yazılır ve gerekçeyle uyumlu.
Mükerrer Yargılama Nedir?
Mükerrer yargılama, aynı fiil ve aynı kişi için kesin hüküm ya da derdest dava varken yeniden kovuşturmayı yasaklar; ne bis in idem ve CMK 223/7 dayanağı.
Kesintisiz Takip Nedir?
Kesintisiz takip, BMDHS 111’de kıyı devletine ait sıcak takip yetkisidir; ihlalin nerede başladığı, kesintisizlik ve başka devlet karasularında bitişi netleşir.
Nitelikli Hırsızlık Nedir?
Nitelikli hırsızlık; TCK 142’deki nitelikli hâller, sık görülen örnekler, basit hırsızlıktan farkı, ceza aralığı ve soruşturma usulüyle pratikte netleşir.
Fiili Hakimiyet Nedir?
Fiili hakimiyet, eşya üzerindeki fiilî kontrolün zilyetlikteki rolünü açıklar; dolaylı-dolaysız zilyetlik, mülkiyet farkı, pratik örnekler ve ispat ölçütleri.
Teşebbüs Hükmü Nedir?
Teşebbüs hükmü; suç tamamlanmadan kaldığında TCK 35’e göre ceza indirimi, icra-hazırlık ayrımı, elverişlilik ve kast, örnekler ve gönüllü vazgeçmeyi açıklar.
Silah Sağlama Nedir?
Silah sağlama, TCK 315'te silahlı örgüte silah veya mühimmat teminini suç sayar; şartlar, ceza aralığı, delil, 6136 farkı, Yargıtay yaklaşımı ve yargı süreci.
Anayasayı ihlal Nedir?
Anayasayı ihlal suçu (TCK 309) hangi eylemlerle oluşur; cebir ve şiddet şartı, teşebbüs-iştirak, içtima ve ağırlaştırılmış müebbet cezasının kapsamı pratikte.
Geçici Vergi Nedir?
Geçici vergi, gelir ve kurumlar vergisine avans ödemedir; kimler öder, 3 aylık dönemler, hesaplama, beyan-ödeme ve yıl sonu mahsup mantığı ve sık hatalar.
İade Faturası Nedir?
İade faturası, mal/hizmet iadesinde düzenlenen belgenin mantığını; e-Fatura/e-Arşiv’de kesim, KDV düzeltmesi, muhasebe kaydı ve sık hataları kısaca özetler.
Gümrük Beyannamesi Nedir?
Gümrük beyannamesi; ithalat-ihracatta eşyayı, kıymeti ve GTİP'i beyan eden resmi belgedir; türleri, BİLGE'de tescil, ek belgeler, sık hatalar ve ceza riskleri.
Esnaf Muaflığı Nedir?
Esnaf muaflığı şartları, kimler için geçerli olduğu, GVK 9 kapsamı, hasılat sınırı, muafiyet belgesi, banka tahsilatı, stopaj ve başvuru süreci ve gerekli belge.
Tereke Borçları Nedir?
Tereke borçları; murisin kredi, vergi ve icra borçlarıdır; mirasçının müteselsil sorumluluğu, reddi mirasın 3 ayı, resmi defter ve borca batıklıkta hükmen ret.
Veraset Belgesi Nedir?
Veraset belgesi, mirasçıları ve paylarını gösterir; noterden veya sulh hukuk mahkemesinden nasıl alınır, gerekli evraklar, harçlar ve e-Devlet sorgusu.
Avukat Azli Nedir?
Avukat azli, vekaletnamenin geri alınmasıdır; noterle azilname düzenleme, temsilin bitmesi, haklı-haksız azil ayrımı ve ücret/masraf sonuçlarını netleştirir.
Nispi Vekalet Ücreti Nedir?
Nispi vekalet ücreti, dava veya icra değerine göre AAÜT dilimleriyle hesaplanan karşı taraf avukatlık gideridir; maktu farkı, kabul-ret oranı ve örnek hesaplar.
Hayvan Hakları Yasası Nedir?
Hayvan Hakları Yasası, 5199 sayılı kanunun kapsamını; sahipsiz hayvan, belediye sorumluluğu, yasaklar, idari-adli yaptırımlar ve ihbar yollarını kısaca özetler.
Kişisel Dokunulmazlık Nedir?
Kişisel dokunulmazlık, Anayasa 17 kapsamındaki yaşam ve vücut bütünlüğünü korur; rıza, tıbbi müdahale istisnaları ve kötü muamele yasağını netleştirir.
Malulen Emeklilik Nedir?
Malulen emeklilik; SGK’nın %60 iş gücü kaybı ölçütü, 10 yıl sigortalılık ve 1800 gün prim şartı, başvuru-rapor adımları ve engelli emekliliğiyle kritik farkı.
Askerlik Durum Belgesi Nedir?
Askerlik durum belgesi; e-Devlet'ten barkodlu çıktı alma, tecil-muafiyet-terhis bilgilerinin anlamı, iş ve resmi başvurularda kullanımına dair net özet.
Bakaya Cezası Nedir?
Bakaya cezası, sevke rağmen birliğe katılmayanlara uygulanan idari para cezasıdır; tutar hesabı, tebligat, ödeme ve sulh ceza hâkimliğine itiraz süreci.
Haksız Şart Denetimi Nedir?
Haksız şart denetimi, tüketici sözleşmelerinde tek taraflı hükümleri yürürlük, yorum ve içerik yönünden sınar; bağlayıcılık ve başvuru yollarını netleştirir.
Aleniyet Unsuru Nedir?
Aleniyet unsuru, eylemin belirsiz sayıda kişi tarafından algılanabilir olup olmadığına göre saptanır; mekân tanık ve sosyal medya gizlilik ayarlarıyla örneklenir.
İş Göremezlik Ödeneği Nedir?
İş göremezlik ödeneği için SGK şartları, kimler alır, rapor parası hesaplama (ayakta/yatarak), işveren bildirimi, ödeme tarihi ve e-Devlet/PTT sorgulama.
Muvazaa İddiası Nedir?
Muvazaa iddiası; danışıklı işlemin unsurları, mutlak ve nispi muvazaa farkı, ispat kuralları ve muris muvazaasında tapu iptal tescil yolunu kısaca özetler.
İşgal Tazminatı Nedir?
İşgal tazminatı; ecrimisil taleplerinde şartlar, intifadan men ihtarı, emsal kira ile hesaplama, faiz, 5 yıllık zamanaşımı ve dava süreci, uygulama örnekleri.
Sınırlı Aynî Hak Nedir?
Sınırlı aynî hak; Türk Medeni Kanunu’na göre irtifak, intifa ve rehin türleriyle sağlanan yetkileri, tescil şartını ve sona ermeyi pratik örneklerle açıklar.
Kayıt Dışı İşçilik Nedir?
Kayıt dışı işçilik: sigortasız çalışmanın işçi haklarına etkisi ve hak kaybı, SGK idari para cezası riskleri, tespit yolları, ALO 170 ve hizmet tespit davası.
İşe Giriş Bildirgesi Nedir?
İşe giriş bildirgesi, çalışanın SGK kaydını başlatan zorunlu bildirimdir; e-SGK süresi, gerekli bilgiler, istisnalar, ceza riski ve e-Devlet sorgusunu özetler.
Malvarlığı Koruması Nedir?
Malvarlığı koruması: haciz, boşanma ve miras risklerine karşı mal rejimi sözleşmesi, tapu şerhi, şirket yapısı ve devirlerde yasal sınırlar, sık hatalar.
Taksit Sözleşmesi Nedir?
Taksit sözleşmesi, taksit tutarı ve ödeme günlerini; vade farkı/faiz, cayma hakkı, temerrüt-muacceliyet ve nama yazılı senet kurallarıyla açıkça belirler.
Taahhüt İhlali Suçu Nedir?
Taahhüt ihlali suçu, usulünce icrada verilen ödeme taahhüdünün geçerlilik şartlarıyla; ihlalde 3 aya kadar tazyik hapsi ve 3 ay/1 yıl şikayet süresine bağlanır.
Arızi Kazanç Nedir?
Arızi kazanç, GVK 82’ye göre süreklilik taşımayan tek seferlik gelirleri kapsar; pratik örnekler, istisna ve beyanname sınırı vergideki uygulamayı netleştirir.
Çalışmaktan Kaçınma Hakkı Nedir?
Çalışmaktan kaçınma hakkı; ciddi ve yakın tehlikede tedbir alınana kadar 6331 m.13’e göre başvuru, kurul kararı, ücretin korunması ve tutanakla ispat adımları.
İçtihadı Birleştirme Kararı Nedir?
İçtihadı birleştirme kararı, Yargıtay veya Danıştay’da aynı konuda oluşan içtihat aykırılığını giderir; Resmî Gazete’de yayımlanınca bağlayıcı nitelik kazanır.