Depremde hazine arazisi başvurusunda miras hakkı nedir?
Deprem nedeniyle yerinde dönüşüm veya hazine arazisine başvuru yoluyla ev sahibi olunabildiğini öğrendik. Annemin baba evi için yerinde dönüşüm yapılacaktı; ancak bir dayım imza vermediği için süreç ilerlemedi. Annem de hazine arazisine başvuru hakkı olduğunu öğrenince başvuru yaptı. Ancak bir dayım, dedemden kalan Akçadağ ilçesindeki yer ile Levent bölgesindeki iki yer için başvuru yapmış ve her iki yerde de %50 hak iddia ediyor. Dayımın iki ayrı yer için ev başvurusu yapması ve her ikisinde %50 hak iddia etmesi hukuken mümkün müdür? Bu işlemleri aileden gizli yaptığı için annem, babasından kalan arazilerin paylaşılmadığını ve sadece erkek kardeşlere devredildiğini belirterek dava açmak istiyor. Dedem ölmeden önce taşınmazları erkek çocuklarının üzerine devretmiş; annem ve iki kız kardeşine herhangi bir pay verilmemiş. Bu durumda annem miras hakkı için dava açabilir mi?
Cevaplar
Merkezî nokta şu: Deprem/afet konutu hak sahipliği ve “yerinde dönüşüm” destekleri miras payı oranında ayrı ayrı konut üretmek için değil, kural olarak bir konut hakkı üzerinden yürür; mirasçılar ve hissedarlar çoğu durumda “birlikte” değerlendirilir.
Afet konutu (AFAD/7269) uygulamasında, hisseli/müşterek mülkiyetli konut zarar görmüşse “hisseli olmak üzere sadece bir konut yapılır veya bir konut için kredi verilir” düzenlemesi vardır. Ayrıca birden fazla konutu zarar görenler sadece bir konut için hak sahibi olabilir. Ölen hak sahibinin hakkı mirasçılara geçer; mirasçı sayısı birden fazlaysa mirasçılar birlikte hak sahibi sayılır ve birlikte borçlandırılır. Bu nedenle dayınızın iki ayrı yer için (ikisi de “konut” niteliğinde hak sahipliği doğuruyorsa) iki konutta hak iddia etmesi kural olarak mümkün değildir; idare aynı kişiyi/aynı haneyi birden fazla konutta hak sahibi yapmamalıdır.
Bu tip başvurular “aileden gizli” yapılmış olsa bile, idari süreçte askı listesi/tebligat ve itiraz mekanizması vardır; hak sahibi olmadığı bildirilenlere tebliğden itibaren 15 gün içinde itiraz yolu öngörülür. Pratikte anneniz; ilgili dosyayı (hangi taşınmaz için, hangi sıfatla, hangi hasar kaydına dayanarak) görüp, dayınızın birden fazla konuttan hak talebine karşı idare nezdinde itiraz ve gerekiyorsa idari yargıda iptal davası hattına gidebilir.
Miras yönünden ise anlattığınız tablo (dedenin sağlığında taşınmazları erkek evlatlara devredip kızları dışarıda bırakması) iki dava türünü gündeme getirir: