e-Duruşma bağlantısı için gerekli şartlar ve uygunluk
Hangi duruşmalarda e-Duruşma yapılabilir?
e-Duruşma, hukuk yargılamalarında (hukuk mahkemelerinde) duruşmanın aynı anda ses ve görüntü nakliyle yürütülmesidir. Bu kapsamda taraf veya vekil duruşmaya uzaktan katılabilir; ayrıca tanık, bilirkişi ve uzman gibi kişilerin e-duruşma yoluyla dinlenmesine de karar verilebilir. Bu çerçeve, 30 Haziran 2021 tarihli “Hukuk Muhakemelerinde Ses ve Görüntü Nakledilmesi Yoluyla Duruşma İcrası Hakkında Yönetmelik”te düzenlenir.
Pratikte her duruşma otomatik olarak e-duruşmaya açılmaz. Mahkemenin e-duruşma altyapısının kurulu ve aktif olması ve ilgili duruşma için sistemin kullanılmasına karar verilmesi gerekir. UYAP üzerinde e-duruşmanın aktif olduğu mahkemelere, Avukat Portal veya CELSE üzerinden talep gönderilebildiği de resmi bilgilendirme sayfasında açıkça belirtilir.
Avukat ve vatandaş için katılım sınırları
E-duruşmada katılım, dosyayla doğrudan bağlantılı kişilerle sınırlıdır. Avukat bakımından temel kural şudur: Talepte bulunan ve talebi kabul edilen vekil e-duruşmaya katılabilir. Dosyada birden fazla vekil olsa bile, e-duruşmaya yalnızca talebi onaylanan vekillerin alınacağı yönetmelikte ayrıca düzenlenir.
Vatandaş (taraf) yönünden ise e-duruşma, her dosyada “evden bağlan” mantığıyla işleyen genel bir seçenek değildir. Yönetmelik; tarafın e-duruşmaya katılımını, özellikle isticvap veya yemin gibi işlemler açısından ve mahkemenin uygun görmesi halinde öngörür. Kimlik tespiti ve katılım yeri (adliyede tahsis edilen yer gibi) bu süreçte belirleyicidir.
e-Duruşma talebinin kabul edilmesi şart mı?
Evet. E-duruşma bağlantısı için kritik eşik, mahkemenin talebi kabul etmesidir. Talep, duruşma gününden en az iki iş günü önce UYAP üzerinden yapılır; hâkim, kural olarak duruşma gününden en az bir iş günü önce kabul veya ret kararı verir ve bu karar yönetmeliğe göre kesindir.
Talep kabul edilmeden “Duruşmaya Katıl” butonunun aktif olmasını beklemek doğru değildir. Resmi e-duruşma bilgilendirmesine göre, butonun duruşma saatinde aktif olması, talebi onaylanan avukatlar için geçerlidir.
e-Duruşma için gerekli cihaz, internet ve tarayıcı ayarları
Kamera ve mikrofon izinleri nasıl verilir?
e-Duruşmada en sık takılan yer, tarayıcının kamera ve mikrofona erişememesidir. Sistem, genellikle güncel Google Chrome ile daha stabil çalışır. Bağlanmadan önce şunları kontrol edin:
- Tarayıcı adres çubuğunun solundaki kilit simgesinden Kamera ve Mikrofon iznini “İzin ver” yapın.
- Doğru cihazın seçildiğinden emin olun. Özellikle harici webcam, kulaklık veya Bluetooth mikrofon kullanıyorsanız seçim karışabilir.
- Başka bir uygulama (Zoom, Teams, OBS, kayıt programı) kamerayı veya mikrofonu kullanıyorsa kapatın. Aynı anda iki uygulama çoğu zaman aynı cihaza erişemez.
- Ses için mümkünse kulaklık kullanın. Hoparlör yankı ve geri besleme yapabilir.
Resmi bilgilendirmede e-Duruşma için Windows 10, güncel Chrome, kamera-mikrofon ve en az 8 Mbit, ortak kullanım olmayan internet bağlantısı önerilir. Bu tip detaylar için e-Duruşma bilgilendirme sayfası referans alınabilir.
e-İmza ve mobil imza için hazırlık
e-Duruşma sürecinde kimlik doğrulama ve işlemler için e-İmza veya mobil imza gerekebilir. e-İmza kullanacaksanız:
- Kart okuyucu sürücüsünün ve sertifika yazılımlarının kurulu olduğundan emin olun.
- UYAP tarayıcı işlemlerinde imza ekranının açılabilmesi için Adalet Bakanlığının Adalet E-İmza uygulamasının kurulu ve çalışır olması gerekebilir. Kurulum ve sık hatalar için Adalet E-İmza sayfasındaki güncel yönergeler esas alınmalıdır.
- Duruşma gününe bırakmadan, en az bir gün önce imza ile giriş ve basit bir imzalama işlemiyle deneme yapın.
Mobil imzada ise hatların çekim gücü ve operatör kaynaklı gecikmeler sorun çıkarabildiği için, mümkünse sabit ve güçlü bir bağlantıda işlem yapmak daha sağlıklıdır.
Kurumsal ağ, VPN ve güvenlik duvarı engelleri
Kurumsal ağlar, VPN’ler ve güvenlik duvarları; görüntü-ses aktarımını veya UYAP oturumunu kısmen engelleyebilir. Belirti genelde şudur: “Duruşmaya Katıl” açılır ama görüntü gelmez, ses tek yönlü kalır ya da bağlantı sürekli düşer.
Çözüm için pratik yaklaşım:
- Mümkünse ev interneti veya kişisel modem ile deneyin.
- Kurumsal VPN, proxy ve “web filtre” yazılımlarını kapatıp tekrar bağlanın.
- Kurum IT biriminden, UYAP ve e-Duruşma servislerine erişimin engellenmediğini doğrulamasını isteyin. Özellikle kamera/mikrofon izinleri ve tarayıcıda açılan güvenli bağlantılar kritik olur.
e-Duruşma talebi UYAP üzerinden nasıl gönderilir?
Avukat Portalda e-Duruşma talebi menüsü
e-Duruşma talebi, UYAP Avukat Portal içinde ayrı bir dilekçe süreci gibi değil, duruşma kaydı üzerinden gönderilir. Bunun için Avukat Portalda genellikle şu yolu izlersiniz: Duruşma Sorgula / Duruşma Sorgulama ekranına girip tarih aralığı seçerek duruşmalarınızı listelersiniz. e-Duruşma altyapısı aktif olan bir hukuk mahkemesi duruşmasında, ilgili satırda “E-Duruşma Talebi” alanında Talep Gönder butonu görünür. Bu butona basınca gerekçe girişi açılır ve onay adımıyla talep mahkemeye iletilir.
Zamanlama önemli: e-Duruşma taleplerinin, yönetmelik gereği duruşma gününden en az iki iş günü önce gönderilmesi beklenir.
Gerekçe ve ek belgeler nasıl yüklenir?
Talep ekranında esas unsur gerekçe metnidir. Avukat Portal, talep gönderme aşamasında gerekçeyi yazıp “Onay” ile iletecek şekilde çalışır.
“Ek belge” ihtiyacı varsa, bunu e-Duruşma talep ekranına dosya yüklemek şeklinde değil, çoğu pratik senaryoda dosyaya UYAP üzerinden evrak göndererek çözmek daha güvenlidir. Çünkü e-Duruşma sırasında da UYAP üzerinden belge iletimi mümkün olabilir.
Gerekçede kısa ve somut kalın: aynı gün farklı ilde duruşma, sağlık nedeniyle seyahat engeli, keşif/iş yoğunluğu gibi e-duruşmayı zorunlu kılan nedeni net yazın.
Talep onayı veya reddi nereden takip edilir?
Talebi gönderdikten sonra yine Duruşma Sorgulama ekranından aynı duruşmayı tekrar sorguladığınızda, talep durumunu satır üzerinde görürsünüz. İlk aşamada “Talep Değerlendiriliyor” olarak görünmesi normaldir. Mahkeme kabul ederse “Talep Kabul edildi”, reddederse “Talep Ret edildi” ve varsa ret açıklaması ekranda yer alır.
Talep kabul edilmeden duruşma saatinde bağlantı beklemeyin. Kabul sonrası, duruşma zamanı geldiğinde ilgili kayıtta “Duruşmaya Katıl” butonu aktif olur.
Duruşma saatinde e-Duruşmaya bağlanma adımları
Duruşmaya Katıl butonu ne zaman aktif olur?
“Duruşmaya Katıl” butonunun görünmesi ve çalışması iki şarta bağlıdır: e-Duruşma talebinizin kabul edilmiş olması ve duruşma saatinin yaklaşmış olması. Talep “Değerlendiriliyor” ya da “Reddedildi” durumundayken, duruşma günü gelse bile butonun aktif olmasını beklememek gerekir.
Pratikte en sağlıklı yöntem, duruşmadan önce UYAP Avukat Portal ya da CELSE içinde ilgili dosyanın duruşma kaydını açıp talep durumunu kontrol etmek ve duruşma saatinden kısa süre önce aynı ekrandan tekrar giriş yapmaktır. Buton aktif olduğunda bağlantıyı geciktirmeyin. Son dakikaya kalmak, e-imza doğrulaması, tarayıcı izinleri ve ses ayarları nedeniyle stres yaratır.
Bekleme odasına giriş ve kimlik doğrulama
Butona bastığınızda sistem sizi önce bir bekleme odasına alabilir. Bu aşama, duruşma salonu “açılmadan” önce katılımcıların sırada tutulduğu ekrandır. Ardından kimlik doğrulama adımı gelir. Avukatlar için bu doğrulama çoğu senaryoda e-imza ile yapılır. İmza penceresi açılmıyorsa genellikle sebep, tarayıcı izinleri, e-imza uygulamasının çalışmaması veya kurumsal ağ engelidir.
Bekleme odasında şunlara dikkat edin:
- Kamera ve mikrofonunuz açık olsa bile, mahkeme sizi içeri almadan önce karşı tarafa görüntü gitmeyebilir.
- Arka planda başka uygulamalarla kamerayı paylaşmayın.
- Duruşma başladıktan sonra bağlantı otomatik kurulmuyorsa sayfayı yenilemek yerine önce ekrandaki “yeniden dene/bağlan” seçeneklerini kontrol edin.
Bağlantı kurulunca yapılacak ilk ayarlar
Bağlantı kurulur kurulmaz 30 saniyelik bir kontrol, ileride tutanağa yansıyacak teknik aksaklıkları azaltır.
- Doğru mikrofonu seçin: Kulaklık mikrofonu takılıysa sistem bazen dizüstü mikrofonuna döner. Sesiniz “uzaktan” geliyorsa cihaz seçimi yanlıştır.
- Kamerayı kontrol edin: Görüntü var ama donuyorsa çözünürlüğü düşürmek ve diğer sekmeleri kapatmak işe yarar.
- Mikrofonu kapalı tutun: Söz almadan önce mikrofona dokunmamak, arka plan sesini ve yankıyı azaltır.
- İlk cümlede teknik durumu netleştirin: Sesiniz kesik kesik gidiyorsa veya görüntü gecikiyorsa, bunu hemen söyleyin. Gerekirse mahkemeden “teknik sorun nedeniyle tekrar” talep edin. Bu, sonradan “duymadım” tartışmalarını azaltır.
Avukat Portal, CELSE ve mobilde katılım farkları
UYAP Avukat Portal üzerinden katılım
UYAP Avukat Portal, e-Duruşma sürecinin “klasik” masaüstü kanalıdır. Genellikle bilgisayardan, tarayıcı üzerinden çalışır. Duruşma sorgulama ekranından e-Duruşma talebi gönderilir; talep kabul edilirse duruşma saatine yakın “Duruşmaya Katıl” akışı buradan yürütülür. UYAP’ın resmi hizmet tanımında da e-Duruşmanın, avukatların hukuk mahkemelerindeki duruşmalarına UYAP Avukat Portal üzerinden video konferansla katılması olarak anlatıldığı görülür.
Avantajı, e-imza bileşenleri ve cihaz seçimi (kamera, mikrofon) gibi konularda masaüstünde daha stabil bir deneyim sunmasıdır. Özellikle dosya inceleme, evrak gönderme ve aynı anda birden fazla dosyayla çalışma alışkanlığı olanlar için Avukat Portal daha pratik olabilir.
CELSE üzerinden e-Duruşma girişi
CELSE, IOS ve Android’de kullanılan resmi bir mobil uygulamadır. UYAP’ın “Sunulan Hizmetler” sayfasında CELSE’nin ücretsiz indirilebildiği ve duruşma bilgileri ile duruşma takibi gibi işlevler sunduğu belirtilir.
CELSE kullanım kılavuzunda ise daha net bir ayrım var: Uygulama içinden “Duruşmalarım” alanında e-Duruşmaya talep gönderme ve e-Duruşmaya katılma işlemleri yapılabildiği; bunun için e-imza veya mobil imza ile giriş gerektiği yazıyor. Ayrıca e-Duruşmaya katılım için e-Duruşma mobil uygulamasının indirilmesi gerektiği de kılavuzda açıkça belirtiliyor.
Mobil tarayıcıdan katılım mümkün mü?
Mobil tarayıcıdan “sadece linke tıklayıp girme” yaklaşımı, e-Duruşma’da genellikle beklendiği gibi çalışmaz. Çünkü sistemde kimlik doğrulama ve güvenli erişim adımları öne çıkar. Bu yüzden pratikte mobilde katılım denenecekse, CELSE üzerinden ilerlemek ve gerektiğinde e-Duruşma mobil uygulamasıyla bağlantıyı tamamlamak daha öngörülebilir bir yöntemdir.
Ses yok, görüntü yok, buton görünmüyor: hızlı çözüm adımları
Kamera veya mikrofon çalışmıyor sorunları
Önce sorunun kaynağını ayırın: cihaz mı, tarayıcı izni mi, yoksa yanlış giriş mi?
- Tarayıcıda adres çubuğunun solundaki kilitten Kamera ve Mikrofon iznini “İzin ver” yapın. Sonra sayfayı bir kez yenileyin.
- Bilgisayarın işletim sistemi ayarlarında (Windows’ta Gizlilik ve güvenlik altında) tarayıcının kamera/mikrofon erişimi kapalıysa açın.
- Aynı cihazı kullanan başka uygulamaları kapatın. Zoom, Teams, OBS, ekran kaydı ve bazı antivirüs eklentileri cihazı “kilitleyebilir”.
- Ses gidiyor ama yankı varsa hoparlör yerine kulaklık kullanın. Karşı taraf “çok kısık” diyorsa doğru mikrofonun seçili olduğundan emin olun.
Bağlantı kopunca yeniden bağlanma
Bağlantı kopması çoğu zaman internet dalgalanması, Wi‑Fi zayıflığı veya VPN kaynaklı olur.
- Önce bulunduğunuz ekranda “yeniden bağlan” benzeri seçenekleri deneyin. Olmazsa aynı duruşma kaydından tekrar “Duruşmaya Katıl” akışına girin.
- Wi‑Fi yerine mümkünse kablolu bağlantıya geçin. Telefon internetiyle hotspot kullanıyorsanız cihazı pencere kenarı gibi daha stabil bir noktaya alın.
- VPN veya kurumsal ağ kullanıyorsanız kapatıp tekrar deneyin. Duruşma sırasında ağ değiştirmek bazen oturumu düşürür, bu yüzden mümkünse tek bağlantıda kalın.
e-İmza görülmüyor veya oturum açılmıyor
E-imza ekranı hiç açılmıyorsa sorun çoğunlukla “bileşen” tarafındadır.
- Kart okuyucunun ışığını ve USB bağlantısını kontrol edin. Gerekirse farklı USB portu deneyin.
- E-imza uygulaması açık değilse açın, tarayıcıyı kapatıp yeniden başlatın.
- Popup engelleyici ve reklam engelleyici eklentileri geçici olarak kapatın. İmza penceresi bazen ayrı bir pencere olarak açılır.
- Aynı bilgisayarda daha önce sorunsuz imza atıyorken bugün açılmıyorsa, ilk kontrol: tarayıcı güncellemesi sonrası izinlerin sıfırlanmış olmasıdır. Kamera/mikrofon gibi, imza bileşeninde de yeniden izin gerekebilir.
Duruşma sırasında uyulması gereken kurallar ve pratik ipuçları
Mikrofon yönetimi ve söz isteme
e-Duruşmada disiplin, büyük ölçüde mikrofon yönetimiyle sağlanır. Mikrofonu, konuşmadığınız anlarda kapalı tutun. Klavye sesi, ofis telefonu, kapı zili gibi sesler tutanağa “parazit” olarak yansıyabilir ve söz kesilmesine neden olur. Konuşmaya başlamadan bir saniye önce mikrofonu açın, cümleniz bitince tekrar kapatın.
Söz isteme kısmında pratik kural basittir: Araya girmeyin. Ses gecikmesi olabileceği için aynı anda konuşma çok kolay yaşanır. Hakim veya zabıt katibinin yönlendirmesini bekleyin. “Sayın Hakim, söz istiyorum” gibi kısa bir ifade yeterlidir. Uzun açıklamaya girmeden önce “Sesim net geliyor mu?” diye kontrol etmek de zaman kazandırır.
Kayıt alma, gizlilik ve ortam uygunluğu
e-Duruşmada ekran kaydı, ses kaydı, fotoğraf çekimi ve yayına verme konuları risklidir. Genel yaklaşım: mahkeme izni olmadan kayıt almayın. e-Duruşma yönetmeliğinde kayıt ve yayın yasağına aykırılık halinde TCK 286 hükümlerinin uygulanacağı açıkça düzenlenir. Bu nedenle “sonra yazıya dökerim” düşüncesiyle ekran kaydı almak iyi bir fikir değildir. Bu konuda en güvenli referans, Resmî Gazete metnini içeren yönetmeliktir: Hukuk Muhakemelerinde Ses ve Görüntü Nakledilmesi Yoluyla Duruşma İcrası Hakkında Yönetmelik.
Gizlilik için kameranın arkasında dosya, müvekkil notu, üçüncü kişi ekranı kalmamasına dikkat edin. Arka planda üçüncü kişiler bulunmasın. Mümkünse tek, sessiz bir odadan bağlanın.
Tutanağa geçirilmesi gereken teknik sorunlar
Teknik sorun yaşadıysanız bunu anında söyleyin ve tutanağa geçirilmesini isteyin. Özellikle şu durumlar önemlidir: sesin kesilmesi, görüntünün donması, karşı tarafın beyanının bir kısmının duyulamaması, bağlantının kopması, mikrofona erişimin engellenmesi. Sorun nedeniyle bir beyanı tam duyamadıysanız “duyamadım” deyip geçmeyin; tekrarını talep edin. Bu, sonradan “beyanlar anlaşıldı” varsayımının önüne geçer.
