CIF Bedeli Nedir?

CIF bedeli, ithalatta gümrük kıymeti hesaplanırken mal bedeli ile navlun ve sigortanın varış limanına kadar olan toplamını ifade eder ve bu toplam çoğu vergi matrahının başlangıç noktasıdır. Incoterms’te CIF terimi, satıcının denizyolu taşımayı ayarlayıp navlunu ve alıcı lehine asgari yük sigortasını üstlendiği satış düzenini anlatır; yalnızca deniz ve iç suyolu için geçerlidir. Varış limanı mutlaka adıyla yazılır; liman sonrası iç taşıma ve boşaltma gibi kalemler çoğu durumda ayrıca kalırken risk, yükleme limanında mallar gemiye alındığı anda alıcıya geçer. Bu masraf ile risk ayrımını gözden kaçırmak, fiyatı doğru sandığınız bir teklifi bir anda pahalılaştırabilir.

CIF kısaltması neyi ifade eder, dış ticarette nerede kullanılır?

CIF bedeli ile CIF teslim şekli aynı mı?

CIF, İngilizce “Cost, Insurance and Freight” ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede pratikte “mal bedeli + sigorta + navlun” toplamı gibi konuşulur. Bu nedenle CIF bedeli, çoğu zaman fiyat teklifinde (proforma), ticari faturada veya maliyet çalışmasında “taşıma ve sigorta dahil fiyat” anlamında bir tutarı ifade eder.

CIF teslim şekli ise bir fiyat kalemi değil, Incoterms® kuralları içinde yer alan bir teslim terimidir. Yani “CIF bedeli” rakamı, “CIF (… limanı) Incoterms® 2020” şeklinde kurulmuş bir satış anlaşmasının sonucu olarak ortaya çıkabilir; ama aynı şey değildir. Bir sözleşmede CIF teslim şekli yazmıyorsa, sadece faturada “CIF fiyat” görülmesi, tarafların risk ve masraf paylaşımını otomatik olarak Incoterms’e bağlamaz. Bu ayrım, uyuşmazlık çıktığında “kim neyi, nereye kadar üstlendi” sorusunun temelidir.

Incoterms 2020 içinde CIF’in yeri

CIF, Incoterms® 2020’de yalnızca denizyolu ve iç suyolu taşımaları için öngörülen kurallardan biridir. Bu yüzden konteyner taşımalarında veya çok modlu (kara + deniz gibi) sevkiyatlarda CIF’in kullanımı uygulamada tartışma yaratabilir.

Incoterms® mantığında CIF, “C grubu” terimlerin tipik özelliğini taşır: masrafın uzadığı yer ile riskin geçtiği yer farklıdır. Satıcı navlun ve sigortayı varış limanına kadar ayarlayıp öder; fakat risk, mallar yükleme limanında gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer. Bu nedenle CIF’te “varış limanına kadar ödedim” demek, “varışa kadar riski de ben taşıyorum” anlamına gelmez.

CIF bedeline neler dahil, hangi kalemler hariç tutulur?

Dahil olan kalemler: mal bedeli, navlun, sigorta

CIF bedeli en basit anlatımıyla üç parçadan oluşur: mal bedeli (Cost) + navlun (Freight) + sigorta (Insurance). Buradaki “mal bedeli”, satıcının ticari faturada gösterdiği satış bedelidir. “Navlun” ise denizyolu taşımasında yükleme limanından, sözleşmede adı yazılı varış limanına kadar olan taşıma ücretidir. Navlun kaleminin içinde, taşıma sözleşmesine göre bazı ek taşıma giderleri (örneğin hat ücreti kaynaklı bazı ekler) de yer alabilir.

“Sigorta” tarafında ise CIF’te satıcı, alıcı lehine asgari düzeyde yük sigortası yaptırır ve primini öder. Pratikte CIF bedeli konuşulurken sigorta priminin küçük kalması sık görülür ama poliçenin varlığı, hasar anında kimin hangi teminatla talepte bulunabileceği açısından kritiktir.

Hariç olan kalemler: boşaltma, iç nakliye, ithalat vergileri

CIF bedeli, kural olarak “varış limanına kadar” odaklıdır. Bu yüzden limanda boşaltma, varış limanı sonrası iç nakliye (liman-depo, liman-fabrika gibi) ve ithalat vergileri (gümrük vergisi, KDV ve varsa ÖTV gibi) CIF bedeline kendiliğinden dahil sayılmaz.

Türkiye’de gümrük kıymeti tartışmalarında da aynı ayrım önemlidir. Özellikle eşyanın Türkiye’ye giriş yerine vardıktan sonraki taşıma ve sigorta giderleri ile Türkiye’de ödenecek ithalat vergileri, şartları varsa gümrük kıymetinden ayrıştırılabilir. Bu çerçeveye ilişkin resmi açıklamalar için Ticaret Bakanlığı’nın gümrük kıymeti sayfası iyi bir başlangıçtır.

Liman masrafları hangi tarafta kalır?

“Liman masrafları” tek kalem değildir. Yükleme limanındaki masraflar (ihracat işlemleri, yükleme öncesi elleçleme ve gemiye yüklemeye kadar olan giderler) çoğu senaryoda satıcının organizasyonunda kalır. Varış limanındaki masraflarda ise kritik nokta şudur: Boşaltma ve terminal ücretleri, navlun sözleşmesine “dahil” yazılmışsa satıcı tarafından ödenmiş olabilir; dahil değilse alıcıya yansır.

Bu nedenle CIF yazan bir teklifte, sadece “CIF … limanı” ifadesiyle yetinmeyin. Navlun teklifinde “destination THC / boşaltma dahil mi?” sorusunu netleştirin. Aksi halde CIF bedeli doğru görünse bile, varış limanındaki sürpriz masraflar toplam maliyeti ciddi şekilde artırabilir.

CIF teslimde masraf ve risk paylaşımı nasıl işler?

Satıcı hangi masrafları üstlenir?

CIF’te satıcının yükümlülüğü, varış limanına kadar masrafları organize etmek ve ödemektir. Uygulamada satıcı genelde şunları üstlenir:

• Malın sözleşmeye uygun şekilde hazırlanması, paketleme ve işaretleme.
• İhracat için gerekli gümrükleme işlemleri ve ihracatla ilgili masraflar.
• Yükleme limanına kadar ön taşıma (gerekiyorsa) ve yükleme limanı operasyonları.
• Denizyolu taşıması için taşıma sözleşmesini yapmak ve navlunu varış limanına kadar ödemek.
• Alıcı lehine, en az asgari seviyede yük sigortası yaptırmak ve primini ödemek.

Buradaki kritik nokta şudur: Satıcı navlun ve sigortayı öder, ama bu “hasar olursa her durumda satıcı öder” anlamına gelmez. CIF, masrafı uzatan fakat riski erken devreden bir kurgudur.

Alıcı hangi masrafları üstlenir?

Alıcı tarafında ana yük, eşyanın Türkiye’ye girişinden sonraki süreçtir. CIF teslimde alıcı çoğu zaman şunları üstlenir:

• İthalat gümrük işlemleri, vergiler ve ithalat izinleri gibi resmi yükümlülükler.
• Varış limanında boşaltma, terminal hizmetleri ve liman masrafları (navlun sözleşmesinde “dahil” olup olmamasına göre değişebilir).
• Limandan depo/fabrika gibi nihai noktaya iç nakliye.
• Gecikmeden kaynaklanan ardiye, demuraj, detention gibi masraflar (çoğunlukla alıcının operasyonuna bağlıdır).

Riskin geçtiği yer: yükleme limanında gemiye teslim

Incoterms® 2020’ye göre CIF’te risk, eşya yükleme limanında gemiye yüklendiği anda alıcıya geçer. Yani deniz yolculuğu sırasında meydana gelen hasar veya kayıp, kural olarak alıcının riskidir.

Bu nedenle CIF, “varış limanına kadar teslim” gibi okunmamalıdır. Sözleşmede “CIF Mersin Limanı, Incoterms® 2020” yazsa bile teslim yeri (riskin geçtiği yer) yükleme limanıdır; varış limanı ise satıcının navlun ve sigortayı ödemek zorunda olduğu hedeftir. Bu ayrımı hızlı görmek için ICC Academy’nin Incoterms® 2020 “C” kuralları özeti net bir çerçeve sunar.

CIF’te sigorta şartları ve minimum teminat konusu

Sigortayı kim yaptırır, lehtar kim olur?

CIF’te sigortayı satıcı yaptırır ve primini öder. Ancak sigorta, satıcının kendi menfaati için değil, alıcı riskini teminat altına alacak şekilde kurulmalıdır. Bu yüzden poliçe ya doğrudan alıcı lehine düzenlenir ya da alıcının (veya mal üzerinde sigortalanabilir menfaati olan kişinin) sigortacıya doğrudan başvurabilmesini sağlayacak şekilde devredilebilir olur. Pratikte bu nokta, hasar anında “tazminatı kim talep edecek?” sorusunu belirler.

Minimum teminat ve poliçede aranacak bilgiler

Incoterms 2020’de CIF için öngörülen sigorta seviyesi “yüksek teminat” değildir. Kural olarak satıcı, Institute Cargo Clauses (C) gibi “minimum teminat” sayılan bir kapsamı sağlar. Bu kapsam, günlük ticari hasarlardan çok, daha sınırlı ve sayılı risklere odaklanır. Bu nedenle özellikle mamul, kırılgan veya hırsızlığa açık yüklerde yetersiz kalabilir.

Poliçede en azından şu bilgiler net olmalı:

• Kloz: ICC (C) (ve varsa ek klozlar)
• Sigorta bedeli: sözleşme bedeli + %10 (uygulamada 110% olarak görülür) ve sözleşme para birimi
• Sefer bilgisi: yükleme limanı, varış limanı, taşıyan/taşıma şekli
• Sigortalı/lehtar ve devre izin veren düzen
• Muafiyet (franchise/deductible), hasar ihbar ve eksper prosedürü

CIF ile CIP arasındaki sigorta farkını özetleyen Incoterms® 2020: CIP or CIF? açıklaması bu konuda iyi bir çerçeve verir.

Sigorta kapsamı yetersiz kalırsa ne yapılır?

CIF’te “minimum teminat” standart kabul edildiği için, daha geniş koruma isteniyorsa bunu sözleşmeye yazmak gerekir. Uygulamada üç yol öne çıkar: (1) satış sözleşmesinde sigortanın ICC (A) veya ICC (B) olacağını ve ek klozları (örneğin savaş, grev, halk hareketleri) açıkça belirlemek, (2) satıcının yaptığı sigortaya ek olarak alıcının tamamlayıcı sigorta yaptırması, (3) işlem yapısına göre CIF yerine CIP gibi daha geniş teminatla uyumlu bir teslim şeklini değerlendirmek. Bu karar, yükün niteliği ve hasar ihtimalinin gerçekçi analiziyle verilmelidir.

CIF hangi taşıma türlerinde geçerlidir, konteyner taşımada neden tartışılır?

Sadece denizyolu ve iç su yolu kuralı

CIF, Incoterms 2020 içinde yalnızca denizyolu ve iç su yolu taşımaları için tasarlanmış bir teslim şeklidir. Mantığı “limandan limana” işleyen, gemiye yükleme ve konşimento gibi denizyolu belgelerinin merkezde olduğu sevkiyatlara dayanır. Bu yüzden kara, hava, demiryolu gibi taşımalarda veya birden fazla taşıma modunun birlikte kullanıldığı multimodal zincirlerde CIF seçmek, sözleşmenin uygulanmasında gereksiz belirsizlik yaratır.

Multimodal akışlarda genelde FCA, CPT, CIP gibi “tüm taşıma türlerine uygun” Incoterms kuralları daha sağlıklı bir çerçeve verir.

Konteynerli taşımada sık yapılan hata

Konteynerli taşımada en sık hata, sevkiyat fiilen konteyner terminali ve taşıyıcı operasyonları üzerinden ilerlediği halde alışkanlıkla “CIF” yazılmasıdır. Konteyner, çoğu senaryoda gemiye yüklenmeden önce terminale teslim edilir ve belirli bir süre terminal sahasında kalır. Oysa CIF’te risk, eşya gemiye yüklendiği anda alıcıya geçer. Bu da terminaldeki ara aşamada hasar, kayıp veya gecikme olursa “risk kimdeydi?” tartışmasını büyütebilir.

Bu nedenle konteynerli sevkiyatlarda CIF, teorik olarak mümkün görünse bile pratikte çoğu zaman tercih edilmez.

Alternatif yönlendirme: CIP ve FCA ne zaman düşünülür?

Konteynerli veya multimodal bir taşıma planınız varsa, seçim çoğu zaman şu iki eksende netleşir:

• FCA (Free Carrier): Satıcı ihracat gümrüklemesini tamamlayıp eşyayı belirlenen yerde (örneğin fabrika, depo, terminal) taşıyıcıya teslim eder. Konteyner taşımalarında çok sık kullanılır. Akreditif gibi ödeme yöntemlerinde “on board” konşimento ihtiyacı doğarsa, Incoterms 2020’de FCA için ek bir mekanizma ile bu belgeye erişim kolaylaştırılabilir.
• CIP (Carriage and Insurance Paid To): Satıcı taşıma ücretini ve sigortayı belirlenen varış noktasına kadar öder. CIF’ten farklı olarak CIP, tüm taşıma türlerinde kullanılabilir ve standart sigorta seviyesi genelde daha yüksektir.

FOB, CFR ve CIF arasındaki farklar nelerdir?

CIF ile CFR farkı: sigorta dahil mi?

CIF ve CFR, görünüşte birbirine çok yakın iki teslim şeklidir. İkisi de denizyolu ve iç su yolu taşımalarında kullanılır. İkisinde de satıcı, ana taşıma için sözleşme yapar ve navlunu varış limanına kadar öder. Kritik fark sigortadır.

• CFR (Cost and Freight): Satıcı navlunu öder, sigorta yaptırmak zorunda değildir. Taşıma sırasında oluşabilecek hasar riskini alıcı taşıdığı için, sigortayı da genelde alıcı yaptırır.
• CIF (Cost, Insurance and Freight): Satıcı navlunla birlikte asgari düzeyde yük sigortası da yaptırır ve primini öder.

Bu fark, özellikle finansman (akreditif) ve hasar senaryolarında pratik sonuç doğurur: CIF’te poliçe çoğu kez evrak setinin parçasıdır, CFR’de ise alıcının ayrıca sigorta organizasyonu gerekir.

CIF ile FOB farkı: navlun ve sorumluluklar

FOB ile CIF arasındaki temel ayrım “taşıma kimin işi?” sorusudur.

• FOB (Free On Board): Satıcı eşyayı yükleme limanında gemiye yükleyerek teslim eder. Ana taşıma sözleşmesini ve navlunu alıcı yapar/öder. Sigorta da kural olarak alıcının tercihine kalır.
• CIF: Satıcı, varış limanına kadar navlunu ve sigortayı kendi organize eder ve öder.

Önemli bir ortak nokta var: FOB’ta da CIF’te de risk, yükleme limanında eşya gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer. Yani CIF, “varış limanına kadar risk satıcıda” anlamına gelmez.

Hızlı karşılaştırma tablosu: masraf ve risk

Sözleşmede terimi mutlaka “FOB/CFR/CIF + liman adı + Incoterms 2020” şeklinde net yazmak, masraf ve risk tartışmalarını baştan azaltır.

CIF bedeli nasıl hesaplanır ve hangi evraklarla doğrulanır?

Formül: Mal bedeli + Navlun + Sigorta

CIF bedeli, uygulamada en net şekilde şu formülle anlatılır:

CIF = Mal bedeli + Navlun + Sigorta

Buradaki mal bedeli, genelde ticari faturada yer alan satış bedelidir. Navlun, yükleme limanından varış limanına kadar olan denizyolu taşıma ücretidir. Sigorta ise CIF kuralı gereği satıcının yaptırdığı, asgari teminatlı yük sigortasının primidir.

Dikkat edilmesi gereken pratik ayrım: CIF bedeli “varış limanına kadar ödenen masrafları” kapsar. Varış limanındaki boşaltma, terminal hizmetleri, iç nakliye ve ithalat vergileri ise çoğu senaryoda CIF’in dışında kalır. Bu yüzden maliyet hesabında CIF’i “son toplam” gibi değil, zincirin bir ara toplamı gibi okumak daha doğrudur.

Tek sayısal örnek hesaplama

• Mal bedeli: 10.000 USD
• Navlun: 800 USD
• Sigorta primi: 120 USD

CIF bedeli = 10.000 + 800 + 120 = 10.920 USD

Teklif veya faturada “CIF İstanbul (örnek) Incoterms 2020” gibi bir ifade görüyorsanız, bu rakamın hangi limana kadar hesaplandığını ve navluna hangi kalemlerin dahil edildiğini ayrıca netleştirin.

Fatura, navlun belgesi, sigorta poliçesi gibi evraklar

CIF bedelini doğrulamak için en sık bakılan evraklar şunlardır: ticari fatura (veya proforma), satış sözleşmesi/sipariş teyidi, navlunu gösteren taşıma belgesi ve/veya navlun faturası, denizyolunda konşimento (Bill of Lading), sigorta poliçesi ya da sigorta sertifikası, paketleme listesi (packing list).

Gümrük işlemleri açısından da aynı mantık geçerlidir: CIF’i oluşturan her unsurun “belgeyle tevsik edilebilir” olması, hem beyanın tutarlılığı hem de olası incelemelerde açıklık sağlar. Özellikle navlun “fiyatın içinde” deniyorsa, bunun nasıl hesaplandığını gösterecek taşıyıcı/acenteden alınan dokümanların dosyada tutulması önemlidir.