Düzeltme Dilekçesi Nedir?

Düzeltme dilekçesi, bir mahkeme kararı, vergi işlemi veya nüfus kaydı gibi resmi bir belgede yer alan açık maddi hatanın, işlemi yapan makama yazılı olarak bildirilip düzeltilmesini isteyen başvurudur. Genellikle isim-soyisim, tarih, numara, hesaplama ve benzeri içerik değiştirmeyen yanlışlıklar için kullanılır; amaç kararın esasını tartışmak değil, metni gerçeğe uygun hale getirmektir. Sağlam bir metin, hatalı kısmı sayfa-satır belirterek gösterir, kararın tarih-sayısını veya dosya numarasını yazar, doğru bilgiyi tek cümlede netleştirir ve kimlik, dekont ya da resmi belge örneği gibi kanıtları ekler. Çoğu başvuru, düzeltme ile itirazı karıştırdığı için ya yanlış mercide kalır ya da gereksiz tartışmayla reddedilir.

Düzeltme dilekçesi ile hangi maddi hatalar giderilir?

Ne zaman uygun, ne zaman uygun değil?

Düzeltme dilekçesi, maddi hata dediğimiz açık yazım, rakam, hesap ve benzeri teknik yanlışlıkları düzeltmek için uygundur. Mahkeme kararında, tebligatta veya bir kurum yazısında “sehven” yapılan hata, dosyadaki bilgilerle kolayca doğrulanabiliyorsa genellikle bu yolla giderilir.

En sık görülen maddi hata örnekleri şunlardır: taraf ad-soyadında harf hatası, T.C. kimlik numarası veya vergi numarası yanlışlığı, tarih ve karar/dosya numarasının karıştırılması, taşınmazın ada-parsel bilgisinin yanlış yazılması, hüküm fıkrasında toplama-çıkarma kaynaklı hesap hatası, rakamın eksik ya da fazla yazılması.

Uygun olmayan haller ise şunlardır: mahkemenin delil değerlendirmesine katılmamak, hukuki nitelendirmeyi tartışmak, “şu madde uygulanmalıydı” demek, tazminatın veya nafakanın artırılmasını istemek, yeni delil ileri sürmek. Bu tür talepler düzeltme dilekçesi değil, itiraz veya kanun yolu başvurusu konusudur.

Maddi hata ile esasa ilişkin değişiklik sınırı

Pratik sınır şudur: Düzeltme, metni gerçeğe uygun hale getirir ama kararın sonucunu ve tarafların hak-borç dengesini değiştirmez. Düzeltme talebiniz kabul edilirse, kararın “kim, ne kadar, ne zaman, ne yapacak” kısmı aynı kalmalı; sadece yanlış yazılan bilgi düzeltilmelidir.

Bir değişiklik yapılabilmesi için yeniden inceleme, yorum veya takdir gerekiyorsa bu genellikle maddi hata sayılmaz. Örneğin faiz başlangıcını değiştirmek, kusur oranını yeniden belirletmek, hükmedilen miktarı “aslında daha fazla olmalıydı” diyerek değiştirmek esasa girer. Bu noktada düzeltme dilekçesiyle sonuç almak çoğu zaman mümkün olmaz.

Yanlış tür seçmemek için: düzeltme, tashih, tavzih ve kanun yolu ayrımı

Maddi hata düzeltimi, tashih, tavzih, istinaf-temyiz farkı

Uygulamada “düzeltme dilekçesi” denince çoğu zaman iki şey kastedilir: hükmün tashihi (maddi hata düzeltimi) ve hükmün tavzihi (açıklama). Tashih, karardaki yazı, rakam ve hesap gibi açık maddi hataların düzeltilmesidir. Mahkeme bu düzeltmeyi kendiliğinden veya talep üzerine yapabilir.

Tavzih ise kararın yeterince açık olmaması, icrada tereddüt yaratması ya da çelişkili fıkralar içermesi halinde, kararın ne dediğinin açıklığa kavuşturulmasıdır. Tavzih ile hüküm fıkrasında taraflara tanınan hak ve yüklenen borçlar değiştirilemez.

Bir de “eksik karar” durumu vardır. Mahkeme, ileri sürülen bir talep hakkında hiç karar kurmadıysa hükmün tamamlanması istenebilir. Bu talep, nihai kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde yapılır.

İstinaf ve temyiz ise “düzeltme” değil, kanun yolu başvurularıdır. Amaç maddi hatayı düzeltmekten çok, kararın hukuka uygunluğunu denetletmek ve gerekiyorsa sonucu değiştirmektir.

Hangi durumda hangisine başvurulur?

• Kararda isim, tarih, kalem hatası, toplama-çıkarma gibi açık maddi hata varsa: tashih (HMK 304).
• Karar açık değilse, icrada “bu ne demek?” dedirtiyorsa veya fıkralar çelişiyorsa: tavzih (HMK 305).
• Bir talebiniz hakkında hiç hüküm kurulmadıysa: tamamlama (HMK 305/A).
• Delillerin değerlendirilmesine, hukuki nitelendirmeye, miktara veya sonuca itirazınız varsa: istinaf/temyiz (kanun yolu).

Düzeltme dilekçesinin hukuki dayanağı ve “maddi hata” kavramı

HMK kapsamında maddi hatanın düzeltilmesi

Hukuk yargılamasında “düzeltme dilekçesi” denince, çoğunlukla HMK’daki üç kurum akla gelir: hükmün tashihi (m.304), hükmün tavzihi (m.305) ve hükmün tamamlanması (m.305/A).

• Tashih (HMK m.304): Hükümdeki yazı ve hesap hataları ile benzeri açık maddi hataların düzeltilmesidir. Karar tebliğ edildiyse hâkim, tarafları dinlemeden düzeltme yapamaz.
• Tavzih (HMK m.305): Hüküm yeterince açık değilse, icrada tereddüt doğuruyorsa veya fıkralar çelişiyorsa, icra tamamlanıncaya kadar açıklama istenebilir. Tavzih ile hüküm fıkrasında taraflara tanınan haklar ve yüklenen borçlar değiştirilemez.
• Tamamlama (HMK m.305/A): Yargılamada ileri sürülmesine veya kendiliğinden hükme geçirilmesi gerekmesine rağmen hakkında tamamen ya da kısmen karar verilmeyen hususlar için “ek karar” istenmesidir.

Bu çerçevede maddi hata, çoğu zaman dosyaya bakınca tereddütsüz anlaşılan, hükmün esasını tartışmaya açmadan düzeltilebilen teknik yanlıştır.

Süre, usul ve yeniden inceleme yasağıyla ilişkisi

Süre ve usulde iki kritik nokta vardır. İlki, tamamlama talebinin nihaî kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde yapılmasıdır. İkincisi, tavzih talebinin hükmün icrası tamamlanıncaya kadar istenebilmesidir.

Tavzih veya tamamlama istemi, HMK m.306’ya göre hükmü veren mahkemeye dilekçeyle yapılır. Dilekçenin bir nüshası karşı tarafa tebliğ edilir, mahkeme dosya üzerinden karar verebilir veya gerekli görürse tarafları davet edebilir.

“Yeniden inceleme yasağı” açısından pratik kural şudur: Bu başvurular, kanun yolu gibi çalışmaz. Mahkeme hükmün esasını yeniden tartışıp yeni bir sonuca gidemez; tashih ve tavzih, kararın içeriğini değiştirmek için kullanılamaz. Ayrıca tavzih talebinde bulunmakla temyiz süresi durmaz. Bu yüzden kanun yoluna gidilecekse süre kaçırılmadan ayrıca başvuru yapılmalıdır.

Düzeltme dilekçesi nasıl yazılır, hangi unsurlar zorunludur?

Başlık ve künye bilgileri (dosya no, taraflar, kurum)

Düzeltme dilekçesinde ilk hedef, dilekçenin yanlış dosyaya gitmesini engellemektir. Bu yüzden üst kısımda şu bilgiler mutlaka yer almalı:

• Hitap makamı: Kararı veren mahkeme veya işlemi yapan kurum (ör. “... Asliye Hukuk Mahkemesine”, “... Vergi Dairesi Müdürlüğüne”).
• Dosya ve karar bilgisi: Esas No, Karar No, karar tarihi. Kurum yazışmalarında evrak kayıt no ve tarih.
• Taraf künyesi: Ad-soyad veya unvan, T.C. kimlik no/vergi no (varsa), adres, telefon ve e-posta. Vekil varsa avukat bilgileri.
• Konu satırı: “Maddi hatanın düzeltilmesi talebidir” gibi kısa ve net bir konu.

Hata ve doğrusu nasıl gösterilir?

En ikna edici yöntem, hatayı “bulunabilir” hale getirmektir. Hatalı kısmı kararın veya yazının sayfa, paragraf ve satır seviyesinde işaretleyin.

Uygulamada iyi çalışan format şudur:

• Hatalı ifade: (Kararın 2. sayfası, hüküm fıkrası 1. bent) “... TL”
• Doğru ifade: “... TL”
• Dayanak: Bu doğrunun hangi belgeyle sabit olduğu (kimlik, banka dekontu, kayıt örneği, sözleşme, bilirkişi raporu gibi).

Maddi hatayı anlatırken tartışmaya girmeyin. “Aslında şöyle olmalıydı” yerine “sehven yanlış yazılmış, doğrusu budur” çizgisinde kalın.

Sonuç-talep, tarih, imza ve ekler

Sonuç kısmında tek cümlede ne istediğinizi yazın: “... tarihli ... sayılı karardaki maddi hatanın düzeltilmesine” gibi. İhtiyaca göre “düzeltilmiş suretin tarafıma/vekilime verilmesini” de ekleyebilirsiniz.

Altına tarih ve imza (UYAP üzerinden gönderimde güvenli elektronik imza) konur. En sonda “Ekler” başlığıyla, düzeltmeyi ispatlayan belgeleri numaralayın. Ek koymuyorsanız, bunun nedeni kısaça belirtilmelidir.

Düzeltme talebi nereye verilir, başvuru ve takip nasıl yapılır?

Mahkemeye sunum ve UYAP üzerinden gönderim

Mahkeme kararındaki maddi hata için düzeltme talebi, kural olarak kararı veren mahkemeye verilir. Elden verilecekse mahkemenin yazı işleri birimine teslim edilir ve dilekçenin bir nüshasına “alındı” kaşesi vurulması istenir. Dosya numarası, esas-karar bilgisi ve taraf adı doğru yazılmadıysa evrakın yanlış dosyaya gitmesi kolaylaşır.

Elektronik gönderimde iki pratik yol öne çıkar: Avukatlar için UYAP Avukat Portal; vatandaşlar için UYAP Vatandaş Portalı. Vatandaş Portal’da e-Devlet ile giriş yapılır; dosyaya evrak göndermek ve yeni başvuru yapmak gibi işlemler çoğu senaryoda e-imza veya mobil imza gerektirir. Gönderim sonrası sistemde bir evrak/işlem numarası oluşur. Bunu not etmek takipte ciddi kolaylık sağlar.

Kamu kurumlarında evrak kaydı ve havale süreci

Kamu kurumlarına yapılan düzeltme taleplerinde ana kural şudur: Dilekçeyi ilgili birime değil, çoğu zaman önce evrak kayıt (gelen evrak) üzerinden teslim edersiniz. Burada dilekçeye evrak kayıt numarası verilir ve dilekçe, içerik ve konuya göre ilgili servise havale edilir.

Elden teslimde kayıt kaşesi ve tarih görünür bir alındı örneği isteyin. Elektronik başvurularda ise başvuru ekranındaki referans numarası, gönderim dekontu veya sistem onayı saklanmalıdır. Kurum içi yönlendirme bazen zaman alabilir; bu yüzden “hangi birime havale edildi” bilgisini evrak numarasıyla sorabilmek önemlidir.

Talep sonrası tebligat ve kayda işlenme beklentisi

Mahkemede talep dosyaya işlendiğinde UYAP safahatta genellikle “dilekçe sunuldu” benzeri bir kayıt görünür. Evrakın dosyaya eklenmesi için yazı işleri tarafından onay süreci gerekebilir. Düzeltme talebi karşı tarafa tebliğ edilecekse, tebligat sonrası dosyada buna dair kayıt oluşur ve mahkeme dosya üzerinden veya gerekli görürse duruşma açarak karar verir.

Kamu kurumlarında ise talep uygun bulunursa çoğu zaman düzeltilmiş yazı/belge düzenlenir ya da işlem üzerinde düzeltme yapılır. Sonuç, tebligatla veya kurumun yazılı cevabıyla bildirilir. Belirli bir süre geçmesine rağmen kayıt hareketi yoksa, evrak kayıt numarasıyla yazı işleri veya kurum evrak biriminden durum sorgulaması yapılabilir.

Ekler ve deliller: düzeltmeyi destekleyen belgeler nelerdir?

Kimlik, kayıt örneği, karar sureti ve diğer dayanaklar

Düzeltme dilekçesinin kabul edilmesini kolaylaştıran şey, “doğru bilginin” tartışmasız şekilde dosyaya konulmasıdır. Bu yüzden ekler, iddianızı ispatlayan resmi belgelere dayanmalı ve mümkünse tek bakışta anlaşılmalıdır.

En sık kullanılan ekler şunlardır:

• Kimlik belgesi örneği: Ad-soyad, doğum tarihi, T.C. kimlik no gibi bilgilerin yanlış yazıldığı durumlarda.
• Karar sureti veya ilgili yazı: Hatanın bulunduğu belgenin örneği (mahkeme kararı, tebligat, kurum yazısı, tutanak).
• Kayıt örnekleri: Nüfus kayıt örneği, adres kayıt bilgisi, ticaret sicil kaydı, vergi levhası gibi doğru bilgiyi gösteren resmi kayıtlar.
• Hesap ve rakam hataları için dayanak: Bilirkişi raporu, bordro, banka dekontu, icra dosyası hesap dökümü, tahsilat makbuzu, fatura veya sözleşme eki tablolar.

Ekleri numaralandırın ve dilekçede “Ek-1, Ek-2” şeklinde atıf yapın. UYAP’tan gönderimde ekleri okunur PDF olarak yüklemek, sayfa karışıklığını azaltır. Kimlik gibi belgelerde gereksiz kişisel verileri (ör. seri no) kapatmak çoğu dosyada yeterlidir.

Kuruma göre değişebilen ekler

Talebin muhatabına göre ek seti değişir. Mahkemede genellikle karar sureti ve doğru bilgiyi gösteren resmi belge yeterli olur. Vergi, SGK, belediye, tapu gibi idari süreçlerde ise işlem numarası, tahakkuk fişi, ödeme dekontu, başvuru formu veya sistem çıktısı gibi kuruma özgü belgeler istenebilir.

Kurumun daha önce sizden aldığı bir belgeye dayanıyorsanız, o belgenin tarihini ve varsa evrak kayıt numarasını da eklerde göstermek, düzeltmenin hızlı yapılmasına yardımcı olur.

Düzeltme talebi reddedilirse izlenecek yol nedir?

Yeniden başvuru, itiraz ve kanun yolu ihtimali

Düzeltme dilekçesi (tashih) veya tavzih talebiniz reddedildiyse önce red gerekçesine bakın. Ret çoğu zaman iki sebepten biriyle gelir: Ya talep edilen şey “maddi hata” sınırını aşıyordur ya da dilekçe ve ekler hatayı ispatlamaya yetmiyordur.

Eksik belge, yanlış sayfa-satır gösterimi, dosya numarasındaki karışıklık gibi nedenlerle reddedildiyse, daha net bir dilekçe ve güçlü eklerle yeniden başvuru genellikle mümkündür. Aynı hatayı tekrar etmek yerine, hatalı ibareyi birebir gösterip “doğrusu”nu tek cümlede yazmak ve dayanak belgeyi eklemek gerekir.

Mahkeme, “bu konu tashih/tavzih ile olmaz” diyorsa mesele büyük ihtimalle esasa ilişkindir. Bu durumda istinaf veya temyiz gündeme gelir. Kritik nokta şu: Tavzih veya tashih talebinde bulunmak, kural olarak kanun yolu süresini durdurmaz. Bu yüzden kanun yoluna gidilecekse süre kaçırılmamalıdır.

Kamu kurumlarında da benzer bir ayrım vardır. Basit kayıt hatalarında tekrar başvuru ve üst yazı ile düzeltme istenebilir. İşlemin hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa idari itiraz yolları veya yargı yolu değerlendirilir.

Sık sorulan sorular: süre var mı, harç olur mu, kaç nüsha, avukat şart mı?

• Süre var mı? Tavzih için genel sınır, hükmün icrası tamamlanıncaya kadardır. Tamamlama (ek karar) talebinde ise tebliğden itibaren bir aylık süre önemlidir.
• Harç olur mu? Çoğu dosyada dava açar gibi nispi harç çıkmaz. Ama tebligat gideri ve dosyaya göre maktu harç gibi kalemler gündeme gelebilir. En net bilgi yazı işleri ve vezne uygulamasındadır.
• Kaç nüsha verilir? Mahkemeye verilecek dilekçelerde, karşı tarafa tebliğ gerekeceği için taraf sayısına göre nüsha düzeni istenebilir. UYAP gönderiminde bu pratik sorun genelde azalır.
• Avukat şart mı? Zorunlu değildir. Ancak talebin kanun yolu mu, maddi hata mı olduğundan emin değilseniz kısa bir hukuki değerlendirme, süre kaçırma riskini azaltır.